Skip to main content

Full text of "Opera hactenus inedita Rogeri Baconi"

See other formats 


Opera  hactenus  inedita  Rogeri  Baconi 
Fasc.  I 

METAPHYSICA   FRATRIS 
ROGERI 

ORDINIS  FRATRUM  MINORUM 

DE  VICIIS  CONTRACTIS  IN 
STUDIO  THEOLOGIE 


OMNIA  OUAE  SUPERSUNT  NUNC  PRIMUM 
EDIDIT 

ROBERT  STEELE 


OXONII 

E   TYPOGRAPHEO   CLARENDONIANO 


B7iS 

ERRATA 

P.  7,  1.  9,  readta.\ia.. 
P.  12,  1.  19,  reaciUac. 
P.  22,  1.  32,  7-ead Tegnatus. 
P.  29,  1.  ^^perhaps  multaque. 
P.  29,  1.  II,  r£a(/ habentnr. 
P-  37)  1-  5)  ''^«</ disposicio  [ni 
P.  43,  1.  7,  read  meridiei. 


250177 


BOSTON  COLLEGE  LIBRARY 

CHESTNIJT  HILL.  MASS. 


HENRY    FROWDE 

LONDON,    EDINBURGH 

NEW   YORK   AND   TORONTO 


PREFACE 

The  treatises  of  Roger  Bacon  on  the  subject  of  Metaphysics  of  which 
\ve  have  any  knowledge  are  the  following  : — 

1.  Questiones  super  primum  [etc.]  Methaphisice,  a  magistro  R.  Baco. 
(MS.  Amiens  406,  f.  74  sqq.  described  by  Qousm,  Journal des  Savants,  1848, 
pp.  459-72.) 

2.  Methaphisica  fratris  Rogeri  ordinis  Fratrum  Minorum,  de  viciis 
contractis  in  studio  theologie.  (MS.  Digby  190,  fol.  86  b,  fragment ;  Bibl. 
Nat.  7440,  ff.  3S-40,  25-32,  unfinished.     Here  printed.) 

The  names  of  others  occur  in  old  library  lists.  Three  are  found  in  the 
library  of  St.  Augustine's,  Canterbur^'',  whose  catalogue  has  been  published 
by  Dr.  James.     They  were  in  the  possession  of  John  of  London. 

3.  *  Tractatus  naturahs  philosophie  communis  Rogeri  Bacun  et  in  eodem 
libro.  Tractatus  de  nutrimento  et  nutribili  secundum  eundem  Rogerum 
bacun.  Tractatus  de  intellectu  et  intelligibili.  Tractatus  de  sompno  et 
vigilia,  et  Methaphisice  eiusdem  Rogeri.     (2  fo.  et  quod  habet.) '     843. 

4.  '  Methaphisice  R.  Bacon  in  commento  Averois  super  liber  Ethicorum.' 

843. 

5.  '  Comentum  Averois  super  librum  Ethicorum  :  et  in  eodem  libro 
concordancie  Ethicorum :  poetria  Aristotelis  cum  comento  Averoys : 
Averoys  de  substantia  orbis :  Avicenna  de  animalibus :  Methaphisica 
Rogeri  Bacon  :  et  Yconomica  Aristotehs.    (2  fo.  quemadmodum.) '     1071. 

Of  the  contents  of  these  treatises  (except  the  first)  it  is  not  easy  to  speak 
with  any  approach  to  certitude.  No.  i  seems  from  Cousin's  account  to 
be  a  scholastic  treatise  on  questions  arising  from  the  Metaphysics  of 
Aristotle,  with  the  exception  of  the  third  and  fourth  books.  No.  2, 
of  which  the  surviving  fragment  is  now  printed  for  the  first  time,  is 
incomplete  and  gives  no  indication  of  its  original  length  and  scope. 
But  some  ground  of  conjecture  as  to  these  exists.  A  number  of  references 
to  Methaphisica  mea  occur  in  undoubted  works  of  Bacon.  A  comparison 
of  these  will  be  our  best  guide  to  the  contents  of  the  lost  book.  The 
Magftu7n  Opus  (if  I  may  provisionally  name  it  so)  on  which  Bacon  had 
been  engaged  for  years  when  the  papal  command  reached  him  was  planned 
to  extend  over  four  volumes  (see  extract  23):  (i)  Grafmnatica  Logica, 
(2)  Communia  Mathematica,  (3)  Commufiia  Naturalium,  (4)  Methaphisica 
et  Moralia.  Considerable  portions  of  each  of  these  were  already  written- 
and  some  of  them  were  utilized  in  the  Opus  Majus  or  in  the  Opus 
Tertium,  written  to  accompany  it.  Others  were  written  later,  as  for 
example  parts  of  the  Co/nmunia  Naturalium.  AII  however  refer  to  the 
Metaphysics  as  already  completed  and  well  known. 

The  works  which  principally  influenced  Bacon  in  the  composition  of 


the  book  were  Aristot]e's  Metaphysics  with  the  Commentary  of  Avcrroes 
in  a  translation  which  omitted  part  of  our  first,  and  our  tenth,  thirteenth, 
and  fourteenth  books,  and  Avicenna's  Prima  Philosophiaox  Metaphysics 
in  ten  tracts  or  books.  A  discussion  of  his  indebtedness  to  Aristotle  must 
be  postponed  to  the  introduction  of  the  Communia  Naturalium,  and  cannot 
be  complete  till  the  publication  of  the  Amiens  MS.  Avicenna's  influence 
was  more  immediate,  both  on  Bacon  and  on  Albertus.  He  begins  with 
a  study  of  the  general  definitions  of  physics,  and  passes  through  a  con- 
sideration  of  unity  and  number  to  the  first  principle,  to  the  study  of  pure 
truth,  and  of  moral  philosophy,  insomuch  that  Bacon  often  quotes  it  as 
th&RadicesMoralis  Philosophie.  Gundisalvi's  '  De  divisione  philosophiae,' 
recently  published,  is  largely  founded  on  it.  Bacon's  own  conception  of 
the  scope  of  Metaphysics  is  preserved  for  us  in  the  Opus  Majus  in  two 
places — Part  Il.cap,  i8  (vol.  iii.  p.  75)  and  PartVII.cap.  i  (vol.  ii.  pp.  226-9). 

In  an  Appendix  I  have  collected  a  number  of  extracts  from  Bacon's 
works,  mainly  from  the  Magnum  Opus,  indicating  the  scope  of  the 
Metaphysics.  From  extract  1 1  we  learn  that  the  beginning  of  our  frag- 
ment  is  the  first  part  of  the  Metaphysics — after  (vve  may  suppose)  an 
introductory  passage  of  some  length  corresponding  to  those  in  vols.  i,  ii, 
and  iii.  After  this  we  find  the  'auctoritates  sanctorum  de  laudibus 
harum  scienciarum'  of  extract  15,  the  reference  to  the  immortality  of  the 
soul  (extract  2)  and  the  comparison  between  Christian  and  infidel  philo- 
sophers  (extracts4,  14,  15).  No  reference  is  made  to  the  proof  of  Chris- 
tianity  by  astrology,  which  is  incorporated  in  the  Opus  Majus,  and  when 
our  fragment  ends  the  greater  part  of  the  scheme  has  not  been  entered 
on.  We  may  suppose  that  Bacon  proceeds  to  develop  his  definition  of 
Metaphysics  as  a  general  science  of  the  foundation  of  all  others  on  the 
lines  hinted  at  in  extracts  i,  3,  5,  7,  12,  16,  17,  24,  25,  &c.,  and  then 
deals  with  the  order  and  divisions  of  each  science  (extracts  10,  25,  26). 
An  illustration  of  his  division  of  rhetoric  is  given  (extract  21),  and  by 
extract  22  we  find  that  some  such  passages  as  Op.  Tert.  p.  103  or  Op. 
Maj.  vol.  i.  p.  99  were  included  here,  as  is  almost  shown  by  extract  13 
referring  to  the  latter  passage.  We  may  place  here  too  the  passage 
alluded  to  in  extract  18  treating  of  the  meaning  of  certain  logical  terms. 
Here  too  would  come  in  its  order  the  note  on  the  possible  number  of 
vowels  (extract  9).  The  notes  on  mathematics  would  follovv,  many  of 
which  are  imbedded  in  Part  IV  of  the  Opus  Majus,  such  as  extracts  17 
(vol.  i.  p.  152,  &c.),  8  (vol.  i.  p.  239),  19  (vol.  i.  p.  165),  &c. 

The  remaining  extracts  20,  27-33,  raise  an  interesting  question.  They 
plainly  refer  to  some  such  treatise  as  the  De  Multiplicatione  Specierum  ; 
in  fact  27  is  plainly  vol.  ii.  pp.  409-10,  31  is  p.  493,  and  32  p.  513.  The 
treatise  itself  is  plainly  part  of  the  Magnum  Opus,  as  is  shown  by  the 
expressions  on  vol.  ii.  pp.  408  and  424,  and  I  incline  to  place  it  towards 
the  end  of  the  Metaphysics.  But  tvvo  references  to  the  quarta  parte  on 
pp.  430  and  535  stand  in  the  vvay.     They  are  not  necessarily  coutradictory 


to  the  hypothesis,  for  Bacon's  term  for  the  four  main  divisions  is  voluvien 
(extract  23).  We  should  then  complete  volume  iv  of  the  Magmon  Opus 
by  a  passage  making  the  change  into  Moral  Philosophy  in  the  way  indi- 
cated  in  the  early  chapters  of  Part  VII  of  the  Opus  Majus. 

Bacon's  inveterate  habit  of  using  his  material  two  or  three  times  over  is 
illustrated  in  this  work.  I  add  a  Hst  of  these  coincidences.  The  reference 
is  only  to  passages  on  the  pages  cited,  sometimes  not  of  great  length  :  pp. 
I,  2,  3  coincidewithC'/.  7>r/.pp.  9, 11,12  and  Introduction  pubHshedbyDr. 
Gasquet  (pp.  498,  499) ;  p.  3  with  Op.  Maj.  ii.  255  ;  p.  8  with  ii.  229  sqq. ; 
p.  9  with  Op.  Tert.  p.  49  and  Op.  Maj.  ii.  233  ;  pp.  12,  13  with  ii.  235-6  ;  pp. 
16, 17  with  ii.  241-2  ;  pp.  18,  19,  20  with  ii.  258,  259,  260-3 ;  p.  23  with  ii. 
251  ;  pp.  24-8  with  ii.  246-52  ;  pp.  29-35  with  ii.  267-75;  P- 42  with  iii. 
74;  pp.  42-52  with  i.  254-67.     A  study  of  the  changes  made  is  interesting. 

The  manuscript  from  which  this  fragment  is  taken  is  in  the  Biblioth^que 
Nationale,  f.  lat.  7440.  The  page  measures  257  by  184  mm.,  of  which  the 
writing  occupies  193  by  125  mm.  It  is  written  in  double  columns  of  51 
lines  each.  The  title  is  in  a  later  hand  ;  the  running  title  is  Metha  Rogi. 
It  follows  the  'Aflforisimi  lohannis,  de  astrorum  judiciis,'  without  any  break 
in  the  column.  The  tract  has  been  separated  in  the  binding,  running  from 
folio  38b  to  40 b,  and  continued  at  folio  25^  to  32b.  I  have  endeavoured 
to  reproduce  the  spelling  of  the  manuscript,  with  the  exception  of  the 
letters  j  and  v,  for  which  the  scribes  had  no  distinctive  form.  The  distinction 
between  t  and  c  is  not  made,  and  I  have  leaned  towards  the  use  of  c. 
I  had  at  first  written  out  the  tract  in  the  conventional  form,  but  I  do  not 
think  the  spelling  of  mediaeval  scribes  will  cause  more  than  a  few  minutes' 
inconvenience  to  readers.  In  a  few  cases  the  grammar  of  the  scribe 
has  failed  him — they  have  not  been  altered. 

If  the  present  publication  pays  for  paper  and  printing,  I  propose  to  foUow 
it  up  by  the  Communia  Naturalium  from  the  Mazarin  MS.  3576  collated 
with  the  British  Museum  MS.  7.  F.  vij  as  far  as  it  goes,  and  with  Digby 
70  and  76,  and  by  the  fragments  of  the  Connminia  Mathematica.  I  have 
copied  the  Ambrosian  MS.  R.  47.  sup  (which  formerly  belonged  to  Pinelli) 
of  the  De  Musica  attributed  to  Bacon,  but  I  do  not  believe  it  to  be  his. 
The  printing  of  the  other  two  vvorks  would  give  us  much  information  as  to 
the  points  in  discussion  at  his  time,  and  fill  many  blanks  in  our  knowledge. 

I  have  to  acknowledge  with  thanks  aid  from  Mr.  Halliday  Sparling  (in 
photographing  the  manuscript),  Mr.  Hehner,  and  Mr.  Bickley.  A  photo- 
graph  of  the  MS.  has  been  deposited  in  the  Manuscript  Department  ofthe 
British  Museum. 


SUMMARY    OF    THE   WORK 


As  the  principal  object  of  the  anthor  is  to  point  ont  the  fenlts  of  theological 
stndy  and  their  remedies,  he  vrill  rely  on  the  witness  of  philosophers, .  not  qnoting 
those  cited  by  the  saints,  except  Ethicus  and  Alchimus  translated  by  Jerome.  (p.  2) 
Knowledge  is  only  pleasant  when  it  can  be  imparted  to  others,  as  Tnlly,  Seneca, 
Boethins  and  others  show.  (p.  3)  To  send  his  work  ont  quickJy  Bacon  has 
reduced  it  to  a  compendium,  following  the  advice  of  Horace.  (p.  4)  Bacon  then 
considers  the  signs  of  hnman  ignorance  with  their  canses.  The  first  is  the 
contradictions  of  philosophers,  hardly  one  of  whom  in  modem  times  agrees  with 
another.  The  second  is  that  althongh  the  mind  works  in  many  directions,  every 
one  exercises  it  now  in  sophisms  and  doubts  of  everything  tme  or  false,  not  so 
much  caring  for  knowledge  as  showing  themselves  expert  logicians.  The  tkird 
is  that  while  the  andents  prepared  for  us  the  paths  of  science  to  the  extent  of 
their  oppoitunities,  (p.  5)  hardly  any  of  the  moderas  can  supply  the  deficiencies 
in  their  legacy  either  by  their  own  invention  or  by  translation  from  other  languages. 
It  is  the  dnty  of  all  ages  to  complete  the  work  of  their  predecessors,  bnt  in  onr  age 
philosophers  will  not  even  nnderstand  what  is  before  their  eyes.  (p.  6)  The 
fourth  and  worst  sign  is  that  after  1250  years  of  divine  revelation  clearing  np 
all  philosophy,  we  are  still  ignorant.  For  the  end  of  philosophy  is  by  way  of 
admiration  of  the  nniverse  to  come  into  the  perfect  knowledge  of  God  and  His 
works.  and  into  perfect  happiness  in  goodness.  Philosophers  have  treated  of  all 
the  Christian  doctrines,  and  it  is  by  their  authority  that  we  must  con-i-ince  infidels 
who  deny  the  authority  of  Christ,  since  we  cannot  hope  for  miracles.  (p.  7)  But 
our  teachers  know  nothing  of  this  deeper  philosophy  and  will  not  search  out 
in  books  the  traths  which  lie  buried  there.  Nay,  when  any  one  brings  them 
to  light,  they  laugh  them  to  scora,  preferring  to  use  the  methods  of  speculative 
philosophy,  though  the  saints  preferred  quoting  dicta  of  philosophers  to  using 
dialectics  and  sophisms. 

Philosophers  have  shown  that  the  First  Cause  is  God,  One  and  Three.  (p.  8) 
Bacon  qnotes  Plato,  Aristotle,  and  Ethicns.  They  also  speak  of  Christ.  (p.  9) 
Albnmazar  shows  how  His  birth  is  prophesied  in  the  stars  ;  Boethius  tells  how  00 
the  breast  of  Plato  was  found  a  golden  record  of  his  belief  in  the  Christ  to  come ; 
Ethicus  and  Alchimus  tell  of  Him  ;  Ovid  in  his  book  Of  the  Change  of  his  Life 
speaks  of  (p.  10)  the  prophet  who  is  to  be  bom  of  a  virgin,  and  of  many 
Christian  doctrines. 

The  creation  of  the  world  from  nothing  is  clearly  tanght  by  Avicenna  and 
Aristotle.  The  world  is  eteraal,  but  a  created  etemal  through  the  will  of  God. 
(p.  11)  The  motion  of  the  heavens  does  not  explain  the  production  of  anything. 
Time  and  motion  cannot  be  infinite.  'p.  12)  Philosophers  have  also  considered 
the  state  of  the  angels.  There  are  sLxty  motions  in  the  Universe,  hence  there  are 
at  least  sixty  angels  according  to  Trismegistns.  Then  extending  his  cbnsiderations 
he  says  there  must  be  almost  an  infinite  number  disringuished  from  individuals  by 
the  fact  that  their  beings  are  permanent.  Ethicus  lays  down  that  there  are  nine  orders 
of  angels  besides  the  one  which  fell  into  etemal  pain.  .\pDleins  speaks  at  length 
of  angels,  (p.  13)  describing  them  as  celestial  messengers  and  guardians.     (p.  14) 


Philosophers  also  speak  of  true  pleasure,  as  Avicenna,  Aristotle,  Cicero,  TuUy, 
and  others.  (p.  15)  A  discussion  foUows  leading  up  to  the  hope  of  (p.  16) 
future  happiness.  The  proof  of  this  from  philosophers  can  only  be  general,  but 
is  quite  plain,  as  is  seen  by  long  quotations  from  A%-icenna.  The  mind  is  bound 
by  the  body  and  cannot  attain  perfect  knowledge  of  it.  (p.  18)  Philosophers  have 
also  spoken  at  length  of  morals.  Read  Aristotle  and  Tully,  Seneca,  and  Apnleius. 
(p.  19)  All  philosophers  wish  us  to  be  attracted  by  the  beauty  of  viitue.  (p.  20) 
Sin  impairs  the  vision  of  the  soul,  which  like  a  rusted  mirror  returns  a  distorted 
image  to  the  beholder.  Sin  is  a  degrading  thing,  and  makes  man  as  low  as  the 
beasts.  (p.  21)  Read  these  anthors  named.  They  speak  not  only  of  morals  and 
religion,  but  of  laws  and  statecrafts  ;  as  Aristotle  promises  in  the  Ethics.  (pp.  2  2-5) 
Cities  and  states  are  of  vaiious  kinds,  according  to  their  chief  aims.  Some  look 
only  to  glory  or  riches  or  pleasure,  some  have  many  aims.  Bacon  follows 
Avicenna  in  this  passage  at  some  length.  The  chief  aim  of  a  state  should  be  the 
worship  of  God,  and  the  teaching  of  the  truths  of  religion.  After  this  (p.  26)  the 
legislator  should  make  laws  for  the  family  and  common  life,  (p.  37)  commerce, 
and  study,  and  the  removal  of  evildoers,  (p.  28)  and  the  discovery  of  the  best 
among  contending  sects.  Lastly  he  should  provide  for  the  choice  of  his  successor. 
(p.  29)  Bacon  indicates  the  authors  to  be  read  on  these  matters.  As  to  moral 
virtues  philosophers  teach  the  contempt  of  this  world's  good  as  the  best 
foundation  for  them.  He  quotes  Aristotle,  Theophrastus,  (p.  30)  Cicero, 
Censorinus,  Seneca.  (p.  31)  Apuleius,  'j).  32)  Tully,  Sallust,  and  others,  (p.  33)  He 
then  gives  qnotations  fcom  Tnlly,  Cicero,  Pliny,  Secreta  Secretorum,  dealing  with 
gross  pleasures,  (p.  34)  lust,  (p.  35)  eating  and  drinking,  (p.  36)  dress  and  luxury. 
It  appears,  then,  that  the  aim  of  philosophy  is  to  inculcate  the  knowledge  of 
God  and  His  angels,  morals,  and  good  laws  with  contempt  for  the  things  of  this 
life  in  view  of  future  bliss.  (p.  37)  We  require  this  teaching,  for  by  nature  we  are 
blind  to  such  objects,  and  require  inspirarion  to  set  us  in  search  of  them,  (p.  38) 
We  do  not  even  think  human  approach  to  perfection  possible  till  a  revelation  is 
made,  and  this  revelation,  philosophers  are  agreed,  will  be  made  by  some  prophet. 
Avicenna  describes  his  properties,  and  they  agree  with  those  of  the  Lord  Jesus 
Christ.  Bacon  will  limit  himself  to  a  few.  (p.  39)  By  (i)  the  concurrence  of  the 
prophecies  of  Ethicus,  Alchimus,  Plato,  Albumazar ;  ,2)  by  the  nobility  of  our 
sect  which  excels  all  others ;  (3)  by  the  number  of  revelations  vouchsafed  to  it ; 
(4)  by  the  noble  conditions  of  our  Lord  who  excels  any  other  legislator  (a)  in 
sanctity,  (b)  in  perfect  wisdom,  (p.  41)  judging  each  sect  by  its  own  books;  (5) 
by  the  miracles  of  the  legislator,  as  Alpharabius  lays  down ;  (6)  by  the  testimony 
of  prophets  coming  before  Him,  as  the  Sybils,  and  the  corpse  found  in  the  East 
in  the  time  of  Irene  and  Constantine  ;  (p.  42)  (7)  by  a  direct  voice  from  heavea 
attesting  the  legislator^s  claims,  as  Avicenna  says ;  and  (8)  by  Astronomy  which 
investigates  the  future  of  the  various  sects.  Here  Bacon  enters  into  an  account  of 
the  elements  of  Judiciary  Astrologj-.  He  discusses  the  influences  of  the  planets. 
Jove  and  Venus  are  kindly,  Satom  and  Mars  malevolent  Mercury  is  good  with 
good,  bad  with  bad.  (p.  43)  The  heavens  are  divided  into  twelve  houses,  each  with 
their  properties  and  ruling  planets.  He  then  describes  the  eonjnnctions  of  the 
planets  with  their  influence  on  sects.  (p.  44)  Satum  the  planet  of  the  Jews  comes 
first,  and  all  Gentile  knowledge  came  after  Moses  and  the  law,  as  Bacon  shows  at 
length.  (p.  45)  WTien  Jove  is  in  conjunction  with  Mars  comes  the  law  of  the 
Chaldeans,  with  the  Sun,  the  law  of  Egypt,  with  Venus,  the  law  of  the  Saracens, 
as  may  be  seen  from  Ovid  Di  Vetitla.     With  Mercury  the  Christian  religion  is 


signified,  (p.  46)  and  this  conjnnction  is  studied  at  length.  The  division  of  '  honses' 
is  then  described,  ^p.  47)  and  their  relation  between  the  '  signs '  and  the  planets. 
(p.  48)  He  then  defines  the  '  exaltation '  of  planets,  their  '  triplicity,'  the  '  termini ' 
of  the  Egvptians,  (p.  49^  the  'powers'  of  the  planets,  and  their  'faces.'  Now  all 
the  essential  power  of  Mercury  is  in  the  sign  of  Virgo.  And  therefore  the  prophet 
of  the  Mercurial  law  shonld  be  bom  of  a  ^-irgin.  If  Jove  is  in  conjunction  with 
the  Moon  another  sect  will  arise,  (p.  50)  that  of  Antichrist. 

Laws  and  sects  may  be  investigated  in  a  more  special  way  by  means  of  the 
conjnnctions,  especially  that  of  Satum  and  Jove.  There  are  three  kinds  of 
conjunctions,  great,  greater,  and  greatest,  one  every  twenty  years,  one  in  a^oyears, 
and  one  in  960  years  :  the  significance  of  each  of  these.  (p.  51)  Bacon  discusses 
the  conjunction  that  took  place  before  Chri5t's  birth  which  inspired  0\dd,  and 
calculates  the  aspect  of  the  planets  then.  (p.  52)  The  influence  of  the  stars  does 
not  impose  any  necessity  on  free  ^vill,  but  the  body  is  influenced  by  them,  and  they 
influence  the  mind.  They  did  not  cause  the  Incamation,  but  show  that  it  was 
foreknown. 


Methaphisica  fratvis  Rogeri  ordiiiis  fratrtim 
minoritm  de  viciis  covtractis  in  stndio  theologie^. 

QUONIAM  intencio  principalis  est  innuere  nobis  vicia 
studii  theologici  que  contracta  sunt  ex  curiositate 
philosophie  cum  remediis  istorum  ;  ideo  in  theologicis 
autentica  inducam  philosophorum  testimonia.  Auctoribus 
enim  uti,  ut  ait  Tullius  in  primo  De  Ouesciombus  Tusculauis-, 
'  in  omnibus  causis  et  solet  et  debet  valere  plurimum.'  Propter 
quod  Plinius  in  Hbro  primo  ^Xaturaiis  Historie^  omnes  auctores 
enumerat  pene  innumerabiles  quos  in  residuis  ^,^  libris  imita- 
tur:  unde  dicit,  '  Est  enim  benignum.  ut  arbitror,  et  plenum 
ingenui  pudoris,  fateri  per  quos  profeceris,'  Et  quia  varietas 
ipsa  legencium  fastidio  medetur,  ut  ait  Philosophus,  14°  Libro- 
rum  Naluralium,  et  ^  Seneca,  libro  De  Copia  Verberum,  dicit 
quod  '  nichil  est  jocundum  nisi  quid  reficit  varietas,'  et  in 
libro  ^  De  Conquescione  Xature  Alanus  ait  quod  *  ex  materne  " 
satietatis  ydemptitate  fastiditus  animus  indignatur ' ;  ideo 
diversorum  auctorum  eloquencia  et  ad  eandem  materiam  39  a 
varias  auctoritates  inducere  |  curabo,  non  solum  propter 
ydemptitatis  tedium,  ut  dixi,  diversorum  et  diversas  auctori- 
tates  proferre  conabor,  set  ut  scribentes  vel  conferentes  seu 
qualitercumque  perorantes  habeamus  secundum  varietatem 
temporum  difformitatem  testimoniorum,  et  ut  viHs  ignorancia 
tante  copie  et  sermo  nugatorius  ^  animos  auditorum  non 
offendant.  Ab  auctoritatibus  quidem  philosophorum  quos 
sancti  recitant  abstinebo,  nisi  quod  dicta   Ethici   astronomi 

^  Title   from    Digby    190.     'Incipit   methafisica   Rogeri   Baconis  de  ordine 
predicatorum,"  in  a  later  hand  is  that  in  the  MS. 

'  Tusc.  Disp.  i.  12.  '  p«  MS.  *  Lib.  i.  in  prefatio. 

'  Pub.  S\T.  Sententiae,  343  ■  Jucundum  nihil  est,  nisi  quod  reficit  ^-arietas.' 
•  De  Phfictu  Naturae,  p.  459,  Migne. 

"  MS.  '  nimie'  altered  in  another  hand.  *  Altered  from  •  nugatoribus." 

B 


et  Alchimi  philosophi  auctoritate  beati  Hieronimi  roborabo, 
quoniam  nullus  credere  posset  illos  tot  mira  de  Christo  et 
angehs  et  demonibus  et  glorificandis  hominibus  et  dampnandis 
dixisse,  nisi  Hieronimus  vel  alius  sanctus  eos  hec  dixisse 
firmaret.  Cicero  quidem  in  libro  De  Officiis'^  ait,  ' preclare 
scriptum  esse  a  Platone :  "  Non  nobis  solum  nati  sumus,  ortus 
nostri  partem  patria  vendicat,  partem  amici  "  :  atque,  ut  placet 
Stoicis,  .  .  .  ad  usum  hominum  omnia  creari,  homines  autem 
hominum  causa  esse  generatos,  ut  ipsi  inter  se,  alii  aliis  prod- 
esse  possent  ^.'  Ouoniam  Tullius  dicit  in  5°  Achademicoriim 
Hbro  ^ :  Nichil  est  tam  illustre  quam  communicacio  utihtatum, 
innatum  enim  est  homini  ut  habeat  quiddam  civile  et  populare 
quod  Greci  '  pohticon  '  vocant.  Set  et  ipsa  res  de  qua  est 
intencio,  cum  sit  bonum  sciencie,  nos  sua  parte  natura  invitat 
ad  facilem  et  Hberalem  ejus  communicacionem,  propter  quod 
Boecius  in  prologo  Ypotheticoriim  Sillogismorum  *  ait :  *  Et 
si  ipsa  speculacio  veritatis  sua  quadam  specie  sectanda  est, 
fit  tamen  amabiHor  cum  in  commune  deducitur.  NuUum  enim 
bonum  est  quod  non  pulchrius  elucescat ;  si  plurimorum  noti- 
cia  comprobetur^'  Et  Seneca,  libro /r/ w^t/^w  Epistolarum^ 
versus  finem,  dicit:  'In  hoc  gaudeo  [aliquid]  discere,  ut  doceam : 
nec  me  ulla  res  delectabit,  licet  sit  eximia  et  salutaris,  quam 
mihi  uni  sciturus  sum.  Si  cum  hac  excepcione  detur  '^  sa- 
piencia,  ut  illam  inckisam  teneam,  nec  enunciem,  reiciam. 
NulHus  enim  boni,  sine  socio,  jocunda  est  possessio.'  Et  ideo 
rex  magnificus  Alexander  Macedo,  AristotiHs  discipukis,  in 
disputacione  philosophica  quam  habuit  cum  Dindimo,  rege 
Bragmanarum,  ipsum  excitans  ad  communicacionem  sapien- 
cie,  sic  ait :  '  Libera  res  est  communitas  et  nesciens  pati 
dispendium,  cum  in  alterum  participata  transfunditur,  sicut 
si  ex  una  face  si  lumina  plura  succenderis,  nuHum  dampnum 
principaH  materie  generabitur,  que  quidem  accipit  facultatem 
plus  lucendi,  quociens  causas  invenit  plus  prestandi.'  Si  enim 
avaricia  rerum  exteriorum  omnium  sapiencium  auctoritate 
dampnata   est,    muko   forcius   sapiencie  avara  clausio  longe 

^  De  Off.  i.  7.  2  Altered  into  '  possint'  by  a  later  hand. 

*  (sic)  perhaps  a  memory  quotation  from  iii.  De  Officiis. 

*  Boeth.  Op.  om.  f.  141  a  2,  Ven.  1492 '  Nam  et  ipsa  .  .  .' 

*  Altered  by  another  hand  from  '  completur.'  «  Ep.  vi.  "^  MS.  datur. 


magis  habet  reprobari  ^,  quia  hujus  est  major  dignitas  quam 
rei  corporalis.  Et  preter  ea  nisi  publicetur  a  possessore, 
elabitur,  ut  experimur  satis  |  in  nobis  et  in  aliis.  Considero  39  a 
eciam  quod  Sallustius  in  Jugiirtino  ^  dicit :  '  Animo  cu- 
pienti  nichil  satis  festinatur '  ;  '  Eciam  ipsa  celeritas  desiderio 
mora  est,'  ut  Seneca,  libro  De  Copia  Verboriim  ^,  determinat. 
Insuper  '  amicorum  justa  peticio  est  effectui  celeriter  manci- 
panda,  ne  frigere  videatur  caritas  ociosa,'  sicut  dicit  Platearius  ^, 
quoniam  ut  Ovidius  ^  pandit  in  Tristibiis  : 

'  Spes  anxia  mentem 
Distrahit,  et  longo  consumit  gaudia  voto.' 

Et  ut  Seneca  dicit  7°  Be  Beneficiis^ :  '  Multo  gracius  venit 
quod  de  facili  quam  quod  de  plena  manu  sumitur ' ;  ingratum 
enim  est  beneficium  quod  diu  inter  manus  dantis  hesit.  Sed 
propter  rerum  inestimabilem  difficultatem  de  quibus  loqui 
volo,  et  propter  multitudinem  et  pondus  occupacionum,  non 
potui  cicius  transmittere  quod  voluistis ;  nec  adhuc  complere 
possum  in  particulari,  et  in  propria  disciplina.  Opus  tamen 
universale  si  placet  intueri,  poteritis  ut  saltem  ex  partibus 
tota,  ex  minoribus  majora,  ex  paucioribus  plura  cogitare 
valeatis.  Et  quidem  non  solum  propter  has  causas  tacebo 
de  multis,  sed  quia  sepe  superflua  explanacione  magis  obscu- 
ritas  comparatur,  ut  Boecius  dicit  '^,  secundo  Commentario 
snper  Pcriermettias,  atque  ut  in  philosophia  Dindimi  dicitur : 
'  Non  est  magnum  in  paucis  effluere,  set  plurima  compendio 
moderari.'     Oraciusque  dicit  ^, 

'  Quidquid  ^  precipies,  esto  brevis,  ut  cito  dicta 
Precipiant  animi  dociles,  teneantque  fideles : 
Omne  supervacuum  pleno  de^"  pectore  manat.' 

Cum  tamen,   ut  Hbro   dicitur  ^^   De   Ormesta  Mnndi  tercio : 

^  MS.  reprebari.  '  Cap.  64, 

*  Pub.  Syr.  Scntcnfiac,  189  '  Eciam  celeritas  in  desiderio  mora  est' 

*  '  Justa  ergo  amicorum  animi  petitio  est  celeriter  effectui  mancipanda  ne  frigere 
videatur  charitasociosa.'  Platearius,  Practtca,  Prohemium,  f.  2033  i,  Lugd.  1525 
{Practica  Scrapioms). 

^  Statius,  Tlieb.  i.  322,  vote  MS.  for  voto.  *  Primo,  cap.  7. 

^  Delntcrpret.,  Op.  Om.,  Ven.  1492.        *  Ars  Poei.  335.  ^  MS.  Cumquid. 

'"  MS.  de  pleno.  ^'  Paulus  Orosius,  Adverstts  Paganos,  lib.  iii.  in  pref. 

B  2 


'  Brevitas  semper  obscura  est,  etsi  cognoscendi  ymaginem 
prefert,  vel  non  \  aufert  ^  tamen  intelligendi  vigorem.'  Qua- 
propter  sicut  sermonis  lubrici  profluvia,  sic  decise  oracionis 
anguscias  vitare  propono. 

ET  quia  nata  est  nobis  via  a  communioribus  ad  magis 
propria,  ideo  circa  sapienciam  in  universali  declinando 
tamen  magis  ad  humanam,  ut  valet  respectu  divine,  in 
principio  temptabo  signa  ignorancie  nostre  cum  suis  causis 
revolvere. 

Primum  igitur  quod  considerandum  est  circa  vias  sapiencie 
est  multiplex  signum  errorum  nostrorum.  Ne  si  non  avertamus 
ea,  credamus  esse  in  luce  veritatis  cum  tamen  fuimus  in  tene- 
bris  ignorancie  dempsissimis. 

UNUM  autem  signum  manifestum  est  illud  quod  Aristotiles 
recitat  primo  Methaphisice  ^  secundum  primam  et  secun- 
dam  translacionem,  videlicet,  philosophancium  contradiccio, 
quod  precipue  verificatum  est  modernis  temporibus,  quoniam 
in  uno  vilissimo  sophismate  aut  in  una  vanissima  quescione 
vix  unus  concordat  cum  aho. 

39  b  I.  A  LIUD  est  signum  non  minus  evidens,  cum  enim  sint 
-tXhabitus  cognitivi  quamplures,  ut  dubitacio,  opinio,  fides, 
admiracio,  experiencia,  sollercia,  intellectus,  sciencia,  sapiencia, 
et  si  que  sunt  consimiles,  fere  in  omnibus  versamur  per  dubi- 
taciones  et  opiniones,  qui  sunt  habitus  debilissimi,  et  equaliter 
circa  falsa  sicut  circa  vera,  in  paucissimis  aut  nuUis  pertingentes 
ad  intellectum,  scienciam,  et  sapienciam,  ut  quiUbet  novit  in 
se  et  in  aliis,  nisi  sint  alii  aliqui  qui  super  seipsos  et  alios 
altius  elati  philo[so]phantur  inter  indoctos,  quibus  in  nullo 
credendum  est. 

TERCIUM  signum  est  quod  cum  philosophi  et  doctores 
antiqui  preparaverunt  nobis  vias  sapiencie  quantum  pos- 
sibile  fuit  eis  juxta  tempora  sua,  et  habemus  in  linguis  nostris 
magnas  et  multas  et  pene  innumerabiles  partes  scienciarum 

^  '  vel  non  '  inserted  in  a  later  hand.  *  aut  refert  MS, 

'  See  Metaphys.  Aris.  cum  cont.  Aver.,  f.  ii  a  t,  Ven.  1496 &c. 


et  arcium,  non  est  aliquis  modernorum  qui  aliquam  partem 
sapiencie  dignam  que  in  lingua  latina  non  habeatur,  sciat 
supplere  per  invencionem,  nec  ab  alia  lingua  transferre.  Cum 
tamen  quanto  juniores  tempore,  tanto  perspicaciores,  ut 
diffinit  auctoritas  ;  et  cum  primi  inventores  nullum  adjutorium 
habuerunt,  et  posteriores  solum  habuerunt  adjutorium  priorum, 
semper  crevit  sapiencia  ^  et  partes  arcium  dignarum  paulatim 
addebantur  ;  nunc  vero  nos,  qui  labores  omnium  precedencium 
habemus  paratos,  neque  scimus  addere  ea  ad  que  ipsi  non 
potuerunt  pertingere,  neque  ab  eis  facta  que  desunt  in  lingua 
nostra  transmutare,  cum  tamen  deberemus  que  desunt 
complere  ^  et  eciam  inventa  renovare  in  melius  :  quia  Boecius 
dicit,  libro  De  Disciplina  ScJwlariuin  '^ :  '  Miserum  est  semper 
uti  inventis  et  nunquam  inveniendis ' :  nichil  enim  perfectum 
est  in  humanis  invencionibus.  Omnium  enim  naturam  poUicetur 
que  paria  Deo  sentire  est  "*,  ut  super  capitulum  De  Iride  dicit 
Commentator.  Senecaeciamait,  3°  A^^/z/rrt/zV/w^^:  'Novaerant 
omnia  primo  temptantibus,  postea  illa  eadem  limata  sunt^, 
set  si  quid  inventum  est,  illis  referri  deberet.  .  .  .  NuIIa  enim 
res  consummata  est  dum  incipit.'  Unde  in  4°  libro  '^  ad  huc 
dicit :  'Non^  sunt  anni  mille  quingenti,  ex  quo  Grecia 
"  stellis  mivieros  et  noininafecit."  Multeque  hodie  sunt  gentes, 
que  tantum  facie  noverint  ^  celum.'  Veniet  tempus  quo  ista 
que  nunc  latent  in  lucem  dies  extrahat  et  longioris  evi  dili- 
gencia.  Et  ideo  si  posteriores  proficerent  in  scienciis  ut 
oporteret,  ipsi  complerent,  juxta  sui  temporis  oportunitatem, 
ea  que  defuerunt  prioribus.  Set  hoc  non  faciunt,  imo  quod 
pejus  est,  non  intelligunt  ea  que  ante  oculos  comparata  sunt, 
ut  manifestum  est  in  omni  parte  sapiencie.  |  Itaque  non  39  b  2. 
necesse   est   ponere   exemplum    in    alkimia,   et    in    scienciis 

*  The  MS.  has  also'  sciencia'  marked  for  erasure. 
^  que  marked  for  erasure  in  MS. 

'  Cap.  5  (f.  2433  2,  ed.  1492J  '  Quippe  miserrimi  est  ingenii  semper  inventis 
et  non  inveniendis  uti'  :  &c. 

*  This  sentence  is  not  found  in  Averroes  (the  Commentator),  super  5°  Meteor. 
'  Omniu  enl  iTm  pollr  qparia  deo  sentire  est,'  mayhave  been  originally  a  quota- 
tion  from  the  praise  of  Aristotle,  qparia  being  comparacio  ;  in  the  word  read 
pollr,  the  11  is  by  a  later  hand.  '  Nat.  Ouest.  vi.  5. 

^  post  eadem  illa  limata  Text.  "^  Nat.  Quest,  vii.  25.  *  Nondum  Text. 

'  noverunt  MS. 


secretorum  experimentorum,  neque  in  Hbris  37  Natiiralis 
Historie  Plinii,  et  in  Perspectiva,  et  aliis  quampluribus 
opcribus  philosophie  occultis,  set  in  scienciis  volgatis,  Gram- 
maticalibus,  Logicalibus,  NaturaHbus,  Methamaticis  ^,  mani- 
festum  est  paucissimos  vel  nullos  ad  veritates  secretas  in 
illis  pertingere,  sicut  patebit  postea  alcius  in  multis. 

QUARTUM  signum  et  pessimum  est  ignorancie  in 
humanis  sapienciis  nunc  temporibus,  quia  scimus  quod 
veritas  divina  sit  complete  revelata  jam  a  mille  ducentis  et  quin- 
quaginta  annis  que  omnino  perficit  philosophiam,  et  dilucidat, 
et  certificat.  Et  tota  philosophie  intencio  est  per  viam  admira- 
cionis  universi  devenire  in  cognicionem  Dei,  et  proprietatum 
ejus  tam  absolutarum  quam  relatarum,  ad  creacionem  mundi 
et  ejus  conservacionem,  et  promissionem  felicitatis  future 
obedientibus  sibi,  et  infeHcitatis  non  obedientibus,  tam  angelis 
quam  hominibus,  ut  vivant  ipsi  homines  ejus  cultu  debito, 
omni  supersticione  quantum  possibile  est  philosophie  remota, 
et  ut  consistant  in  morum  honestate,  et  justicia,  et  pace 
communi,  quatinus  propter  bona  alterius  vite,  comtempnentes 
istius  mundi  bona,  tandem  veniant  ad  statum  omnium  bonorum 
aggi^^gacione  perfectum,  qui  est  vera  beatitudo  ab  ipso  Deo 
largienda,  tam  in  corpore  quam  in  anima.  De  omnibus  enim 
istis  articulis,  et  insuper  de  Christo  et  lege  Christiana,  repe- 
riuntur  in  Hbris  philosophorum  auctoritates  pulcherrime,  et 
sentencie  efficaces,  et  exempla  mira,  que  multum  disponunt 
homines  ad  veritatem  fidei  Christiane  recipiendam,  et  facile 
retinendam,  et  fortiter  comprehendendam^et  firmiter  approban- 
dam,  que  ad  defensionem  et  probacionem  reh'gionis  Christiane 
necessario  requiruntur.  Quia  infideles  negant  auctoritatem 
Christi  et  sanctorum  et  ewangeHce.veritatis,  et  ideo  per  hanc 
viam  non  est  eundum  contra  eos  vel  ad  eorum  instruccionem, 
neque  debet  aHquis  presumere  de  miracuHs  faciendis  nunc 
temporis.  Ouapropter  tercia  via  est  requirenda,  et  hoc  non 
est  nisi  per  potestatem  philosophie,  que  est  communis  nobis 
et  eis,  quia  infideles  principia  philosophie  et  humane  sapiencie 
non  possunt  negare,  neque  auctores  eorum  ;    et  ideo  ex  his 

^  Or  Metha[physi]cis,  or  Mecha[ni]cis. 


procedendum  est  contra  eos  sive  pro  ipsis  incHnandis  ad  fidei 
veritatem.  Atque  Christiani  deberent  propter  seipsos  libenter 
de  libris  philosophorum  eruere  omnia  que  ad  confirmacionem  et 
radicacionem  fidei  et  declaracionem  ejus  et  exercicium  eorum 
in  mirabilibus  veritatibus  congruentibus  fidei,  immo  multe 
inveniuntur  que  sunt  articuli  expressi  fidei  nostre  qualitercum- 
que  illis  Deus  revelavit  et  concessit,  prolferre  in  medium  ad  4°  a  i. 
utilitatem  Scripture  Sacre,  et  ecclesie.  Set  nunc  non  invenitur 
quasi  aliquis  qui  talis  sciat  ex  potestate  philosophie  proponere 
in  signum  dempsum  ignorancie,  cum  jam  habemus  hec  omnia 
completa  per  revelacionem  fidei  adjuvantis  et  exercitantis  nos 
ad  majora  eruenda  de  fontibus  humane  sapiencie  quam  unquam 
fuerunt  educta.  Et  quod  pejus  est,  negligunt  requirere  in  libris 
philosophorum  nobilissimas  veritates  in  maxima  copia  que 
jacent  tanquam  mortue  et  quasi  non  fuissent  unquam  con- 
scripte.  Et  quod  pessimum  est,  quod  veritates  hujusmodi 
quando  aliquociens  vel  leguntur  vel  audiuntur,  deridentur  ac 
despiciuntur  tanquam  indignum,  ut  aliqui  minus  zelantes  pro 
philosophia  dicere  presumunt,  quod  indignum  esset  dififerencie 
philosophie  tractare  talia  que  ad  simplicitatem  fidei  nostre 
valent  quasi  majora  quereret,  set  tamen  nunquam  inveniret. 
Et  eciam  alii  non  approbant,  reputantes  quod  non  sit  fidei 
dignum,  ut  philosophi  tractassent  ea  que  valent  ad  eam,  cum 
tamen  in  probationibus  veritatum  fidei  juvent  se,  quantum 
sciunt,  per  potestatem  philosophie  speculative,  et  tamen 
longe  magis  conveniens  esset,  ut  se  juvarent  per  potestatem 
sciencie  practice,  quia  hec  sine  comparacione  plus  cum  profes- 
sione  fidei  concordat,  ut  manifestum  est,  et  inferius  tangetur. 
Et  sancti  eciam  usi  sunt  auctoribus  et  sentenciis  philosophorum 
moralium  in  laudem  et  decorem  et  robur  et  confirmacionem 
fidei  nostre,  magis  quam  argumentis  dialecticis  et  sophisticis 
que  multiplicantur  nimis  ad  utramque  partem  contradiccionis, 
cum  tractatur  de  hiis  que  fidei  sunt  et  morum. 

PHILOSOPHI  igitur  verificaverunt  Causam  Primam  sive 
Deum  esse   unum  et  trinum.     Ouoniam  Plato^  patrem, 
paternamque  mentem,  et  utriusque  amorem  mutuum,  unam 

^  See  another  form  of  this  quotation  O.  M.  ii.  229. 


8 

summam  indivisam  trinitatem  non  solum  ita  credi  oportere 
docuit,  set  ita  esse  racionibus  certis  convicit.  Atque  Ari- 
stotiles  dicit  ^ :  '  Per  hunc  numerum  trinarium  adhibuimus  nos 
magnificare  Deum  unum  Creatorem  eminentem  proprietatibus 
eorum  que  sunt  creata.'  Et  ideo  per  hoc  ostendit  hunc 
numerum  trinarium  seu  trinitatem  esse  in  omni  re.  Set  primo 
in  Creatore  est  hec  trinitas,  et  ad  imitacionem  ejus  inomnibus 
aliis  quidam  trinarius  reperitur.  Et  cum  Aristotiles  perfecit 
philosophiam  plenius  et  longe  alcius  sensit,  si  Plato  veram 
personarum  trinitatem  ostendit,  multo  forcius  Aristotiles. 
Aviscenni  ^  eciam  de  Spiritu  Sancto  verbum  facit,  cujus 
gloria  minus  nota  fuit  eciam  fidelibus,  sicut  patet  de  Grecis, 
quam  Patris  et  FiHi.  Ethicus  etiam  philosophus  Spiritum 
Sanctum  dicit  esse,  ut  ex  libro  De  CosmograpJiia  patet,  quem 
mixtura  Ebraici  sermonis  et  Greci  et  pariter  Latini  con- 
scripsit.  Et  hoc  beatus  Hieronimus  et  ahi  testantur  necnon 
40  a  2.  verbum  patris,  et  patrem,  |  sicut  deinceps  magis  suo  loco 
tangetur.  Et  probant  unum  deum  esse  infinite  essencie,  et 
infinite  potencie,  et  infinite  sapiencie,  et  infinite  bonitatis,  et 
hoc  esse  unum  et  idem.  Quia  dicunt  quod  in  Deo  nulla  est 
composicio  neque  dififerencie  neque  accidentis.  Et  de  Domino 
Jesu  Christo  multa  preclare  narrant. 

Albumasar  enim  in  multis  locis  de  Eo  loquitur,  unde  in 
utraque  translacione  Majoris  Introdiictorii  in  Astronomiam  ^, 

^  See  O.  M.  ii.  230  for  another  form  of  this  quotation :  De  Celo  ct  Muitdo,  i. 
2.  Arab-lat.  version  (Ven.  1495),  f.  187  b  i  '  Et  secundum  istum  numerum 
tenemur  magnificare  Deum  Creatorem  remotum  a  modis  creaturarum/  Averroes 
adds  as  comment  '  in  oracionibus  et  sacrificiis,  nam  omnia  ista  non  fiunt  nisi  ad 
magnificandum  Creatorem.' 

'  '  In  radicibus  Moralis  Philosophie,'  O.  M.  ii.  231. 

^  '  Oritur  in  primo  ejus  decano  ut  Perse,  Caldei,  et  Egyptii  omniumque 
duorum  Hermes  et  Ascalius.  A  primeva  etate  docent :  puella  cui  persicum  nomen 
Secdenidos,  de  darjama,  arabice  interpretatum  ad  re  nedefa,  idest,  virgo  munda, 
puella  dico,  virgo  immaculata,  corpore  decora,  vultu  venusta,  habitu  modesta, 
crine  prolixo,  manu  geminas  aristas  tenens  supra  solium  auleatum  residens  : 
puerum  nutriens  ac  jure  pascens  in  loco  cui  nomen  Hebrea  puerum  dicb  a  quibus- 
dam  nationibus  nominatum  Ihesum  significantibus  eica,  quem  nos  Grece  Chri- 
stum  dicimus.'  Introductorium  Hb.  vi.  f.  4.  vo,  Venice  1506.  See  Brewer,  p.  49. 
See  also  Albertus  Magnus,  Spec.  Astron.,  cap.  xi,  for  another  form  of  the 
quotation.  The  ciose  correspondence  of  this  tract  with  parts  of  Bacon  tend  to 
establish  the  authenticity  of  its  attribution   to  Albertus.   '  Celcchius  dorastal,' 


set  precipue  iii  sccundam ',  dicit  sexto  libro :  '  Oritur  in 
primo  decano  Virginis  ut  Perse,  Caldei,  Egyptii,  omniumque 
duces  Hermes  et  Astabus  ^.  A  prima  etate  docent :  virgo 
munda,  puella  dico,  virgo  immaculata,  corpore  decora,  wltu 
honesta,  puerum  nutriens  .  .  .  in  loco  cui  nomen  Hebrea 
(hoc  est,  in  terra  Hebreorum),  puerum  dico,  a  quibusdam 
nationibus  nominatum  Ihesum,  quem  nos  Christum  Grece 
dicimus.'  Nec  potest  istud  ad  solam  ymaginem  celi  referri, 
propter  hoc  quod  dicit  '  in  loco  cui  nomen  Hebrea,'  in  quo 
Dominus  natus  fuit,  et  ipse  alibi.  Et  similiter  ceteri  astronomi 
ad  Htteram  de  nativitate  Domini  hoc  acceperunt.  Et  super 
illud  verbum  Boecii  De  Disciplina  Scolariiim  '  Platonis 
probata  deitas,'  legitur  in  commentario  ^.  Inventam  esse  in 
tumba  Platonis  super  ejus  pectus  laminam  auream  in  qua 
scriptum  fuit :  '  Credo  in  Christum  nasciturum  de  virgine, 
passurum  pro  humano  genere,  et  tercia  die  resurrecturum.' 
Atque  Ethicus  philosophus  in  hbro  predicto*  pulchre  dicit: 
'  Justi  videre  merebuntur  Dominum  Deum  suum,  Christumque 
regem  suum,  et  signa  et  figuras  clavorum  .  .  .  Verbumque 
Patris  atque  principium  cum  eo  cuncta  componens.'  Multaque 
alia  dicit.  Et  similiter  Alchimus  philosophus  eadem  et 
consimilia  sicut  in  eorum  Hbris  manifestum,  et  beatus  Hieroni- 
mus  testis  est.  Et  si  avertamus  '  Nasonis  discrecionem,'  sic 
enim  loquitur  de  eo  Boecius^,  causa  invitat  ad  ejus  Hbros 
considerandos,  mirabihus  omnibus  loqutus  est  in  Hbro  De 
MiUacione  Vite  Sue,  qui  aHo  nomine  intitulatur,  Liber  De 
Vetula,  propter  quam  mutacio  facta  dicitur,  in  quo  a  vanitate 
ad  veritatem,  inde  a  mundi  istius  contemptu  ad  considera- 
cionem  alterius  secuH  auctor  se  convertit,  inquirens  trinitatem, 
et  incarnacionem,  et  resurreccionem,  et  multa  preclara  fidei 


'  Habens  in  manu  sua  duas  spicas,'  '  Abrie '  being  the  chief  variants  from  the 
quotation  given  above.     (Alb.  Mag.,  Parva  Natnmlia,  f.  232  b  2,  Venice  151 7.) 
^  videlicet  of  Herman,  see  Op.  Tert.  p.  49. 

*  A  later  hand  adds  in  a  marginal  note  :  De  natiuitate  Christi  quam  pre- 
dixerunt  antiqui  astrologi. 

'  The  words  occur  in  cap.  4,  but  the  story  is  not  told  in  the  commentary  of 
St.  Thomas. 

*  Aetliicis  Cosniographia,  ed.  Wuttke,  1853,  p.  7. 

*  De  Discip.  Scol.,  cap.  4.     Invitat  altered  to  invitacione  in  a  later  hand. 


nostre  secreta.  Quoniam  24anno  Octoviani  Augusti,  considerans 
rerum  cursum,  dixit :  '  Ouod  in  anno  ^  sexto  post  deberet 
nasci  propheta  de  virgine,'  quod  comprehendit,  ut  in  illo 
libro  scribitur  per  virtutem  astronomie,  sicut  postea  magis 
explanabitur.  Stricte  enim  sumendo  imperium  Augusti, 
Dominus  fuit  natus  30"  ejus  anno.  Quod  tamen  a  pluribus 
dicitur  natus  fuisse  43°  hoc  est  ampliando  annos  imperii  per 
illos  13  qui  fluxerunt  a  morte  Julii  Cesaris  usque  ad  Actium 
40  b  I.  bellum,  qui  73  |  anni,  secundum  multos,  non  ascribuntur  imperio, 
quia  in  illis  non  tenuit  regnum  in  pace,  set  contendebat  pro  eo, 
et  magis  bello  acquisivit  quam  possedit.  Ideoque  solvitur 
contrarietas,  et  manifestum  est  hoc  ex  hystoriis  certis. 

DEINDE-  mundi  creacionem  et  produccionem  ex  nichilo 
veraciter  manifestant,  non  ponentes  mundum  fuisse  ab 
eterno  sine  principio,  ut  patet  plane  per  Avicennum,  set 
inicium  habuisse,  et  per  Aristotilem,  cum  ponat  Creatorem 
et  creata,  ut  dictum  est.  Et  cum  dicat  non  potuisse  motus 
infinitos  non  prefuisse,  quoniam  ut  demonstrat,  non  contingit 
infinita  pertransire,  set  omnes  motus  preteriti^  sunt  pertransiti, 
et  omne  tempus  preteritum  est  finitum.  Et  si  non  esset 
primus  motus,  non  fuisset  ahquis  posteriorum,  ut  ex  fine  De 
Generacione,  et  quinti  PJiisicoriim,  et  principio  3Iethaphisice, 
manifestum  est.  Quamvis  mundum  esse  eternum,  sumpto 
eterno  pro  eternitate  creata,  sicut  accipit  in  secunda  proposi- 
cione  De  Causis,  ubi  dicit  quod  causa  prima  est  super  eterni- 
tatem  et  ante  eam,  velit  mundum  esse  eternum  ;  et  sumpto 
iterum  eterno  pro  tota  extensione  temporis  a  principio  motus 
ceH,  qui  potest  perpetuari  secundum  Dei  voluntatem,  contingit 
ponere  mundum  eternum,  quare  non  fuit  tempus  in  quo  non 
fuerit  motus,  ut  ipse  arguit  8''  PJiisicoruvi  contra  eos  qui 
posuerunt  chaos  infinitum  quiescere  ante  mundi  formacionem 
in  tempore  infinito.  Et  certum  est  quod  nichil  mensuratur 
tempore  nisi  successivum,  et  hoc  est  motus  per  se,  et  quies 
per  accidens,  que  scilicet  est  cum  motu  aliquo.  'Quoniam 
et  si  celum  staret,  rcnovaretur  aHus  motus  si  tempus  fieret. 

•  De  Vetula,  cxxv.  p.  76,  ed.  Wolfenbultcl,  1662. 
^  Glossed  '  id  est,  post.' 


Et  voco  motum  omnem  transmutacionem  successivam,  sic 
enim  accipitur  in  diffinicionc  temporis.  Quamvis  enim  celum 
staret,  possunt  motus  voluntarii  angelorum  et  corporum 
glorificatorum  fieri.  Et  certe  lapis  descenderet  si  esset 
sursum,  quamvis  motus  celi  non  esset.  Motus  enim  celi  non 
ordinatur,  nisi  ad  transmutaciones  rerum  secundum  genera- 
cionem  et  corrupcionem  et  alteracionem  et  augmentum  et 
diminucionem,  non  ad  alios  motus  locales,  neque  ad  multa  que 
per  spiritum  fieri  possunt  et  per  corpora  glorificata.  Et  sic 
mundus  nunquam  cessavit  producere  animalia  et  plantas,  ut 
Aristotiles  dicit :  intelligens  quod  in  nullo  tempore  cessavit 
nec  motus  neque  generacio  postquam  tempus  mensurans 
motus  celi  incepit.  Communis  enim  animi  concepcio  est, 
quam  quilibet  probat  auditam,  quod  omne  preteritum  est 
finitum,  vetule  enim  non  possunt  hoc  ignorare  postquam 
terminos  cognoverunt.  Et  ideo  Aristotiles  summus  philoso- 
phorum  non  potuit  hanc  concepcionem  ignorare,  ex  qua 
directe  sequitur,  quod  motus  incepit  et  tempus  simihter,  unde 
in  fine  De  Generacione  ostendit  quod  motus  a  parte  ante 
npn  fuerunt  infiniti  per  hoc,  quod  non  contingit  infinita 
pertransire.  ]  Quomodo  ergo  contradiceret  sibi  ipsi,  hoc  nullo  40  b 
modo  potest  ahquis  homo  sane  mentis  dicere.  Et  scivit  quod 
duracio  creature  finita  est,  nec  potest  equari  duracioni  Creatoris, 
cum  excedit  omnem  creaturam  in  infinitum.  Set  obscuritas 
textus  Aristotilis  et  sentenciarum  difiicultas  et  mala  translacio 
occultant  a  multis  intencionem  veritatis  in  hac  parte.  Scivit 
eciam  Aristotiles  bene  quod  omne  totum  est  majus  sua  parte, 
quia  est  concepcio.  Set  si  tempus  et  motus  habuissent  infini- 
tatem,  sequeretur  quod  pars  esset  equaHs  toti,  et  major  toto, 
ut  patet  manifeste.  Quoniam  si  tempus  infinitum  signetur  in 
instanti  c,  et  sint  a  et  b  partes  signate,  erunt  equales,  et  utraque 
extendetur  a  parte  una  in  infinitum.  Si  igitur  in  a  ante  c  per 
centum  miha  annorum  signetur  d  instans,  ad  quod  continuetur 
ypars  a,  et  G  major  ipso  b,  erit/major  quam  b,  quare  major 
quam  a,  quod  est  suum  totum.  Et  illud  manifeste  patet  in 
exemplo  de  Hnea  infinita,  ut  tangetur  post,  circa  infinitatem 
mundi.  Posuerunt  igitur  fieri  mundum  a  Deo  ex  nichilo, 
sicut   Ethicus  philosophus  in  libro  memorato  refert,  dicens : 


'  Primum  ^  omnium  .  .  .  Deus  omnes  creaturas  edificavit,  et 
summopere  unam  molem  instituit,  atque  eas,  quas  ex  nichilo 
fecit,  multipliciter  dilatavit.'  Et  Trimegistus  in  libro  De 
Divinitate  ad  Asclepitim  ait :  '  In  Creatore  sunt  omnia  antequam 
creasset  omnia '  et  ideo  creacionem  manifeste  posuerunt  quam- 
vis  multi  non  legentes  nec  intelligentes  vias  philosophorum, 
negavit  eos  creacionem  posuisse.  Et  inter  creata,  angeli  sunt 
nobiliores  aliis  et  magis  occultati  ab  intellectu  humano,  quorum 
tamen  creacionem  mirabiliter  exprimunt  philosophi.  Primo 
igitur  per  motus  corporum  mundi  quos  invenerunt  circiter 
sexaginta,  posuerunt  angelos  esse  tot,  quia  illi  motus  sunt 
voluntarii,  et  ideo  fiunt  per  angelos.  Et  istud  patet  ex 
Methaphisica  Aristotihs  et  Avicenni^.  Deinde  extenderunt 
se  ad  ulteriorem  consideracionem,  invenientes  quasi  numerum 
infinitum  nobis,  sicut  multiplicantur  individua  in  hoc  mundo 
inferiori  sub  una  specie ;  et  distinguntur  ab  invicem  numero, 
sicut  individua  sensibilia.  Differunt  tamen,  quod  angeh  ita 
separantur  ab  invicem  quod  non  corrumpuntur,  set  manent 
in  esse  stabili.  Hec  autem  individua  nota  separantur  ab 
invicem,  ita  quod  aliquando  corrumpuntur.  Hec  sentencia 
expresse  scribitur  in  Hbro  De  Caiisis  ^.  Et  si  vokimus  ulterius 
admirari  verba  Ethici  astronomi,  possumus  dicere,  sicut  ipse 
dicit  in  libro  suo,  novem  ordines  angelorum,  quos  eciam 
posuit  stetisse  in  gloria  celesti.  Et  ulterius  presumpsit  ponere 
decimum  ordinem  qui  fecit  ruinam  et  cecidit  in  penam 
25  a  I.  infernalem.  |  Et  ideo  beatus  Hieronimus,  quando  legit  hec  et 
multa  alia  de  angeHca  creatura,  dixit  ^  de  hoc  philosopho : 
'  cum  ceperim  discere^  hunc,  tot  invenisse  et  tam  magna  dixisse, 
hanehtus  corporis  mei  cum  tedio^  multo  paciebatur  anxietatem 
vite.' 

Set  et  longe  magis  admirandus  est  Apuleius  Mandetensis, 
in  Hbro  De  Dco  Socratis'^,  in  quo  multa  mirabilia  ediscerens 

*  '  Primura  omnium  initium  mirabillium  deus  instituit  illudque  fundamentum 
principaliter  posuit  sua  dispensatione  mirabiliter  atque  potenter,  quando  omnes 
creaturas  indivisas  atque  incompositas,  in  sua  sapientia,  aedificium  summopere 
in  unam  ergatam  instituit  atque  eas,  quas  ex  nihilo  fecit,  multipliciter  prolatas 
dilatavit,'  p.  2. 

-  See  Met.  Av.  9.  2.  '  ?  cap.  17.  ♦  p.  6,  op.  cit. 

^  MS.  dicere.  *  MS.  medio.  '  p.  67,  ed.  1594. 


dc  angclica  natura,  transfert  sentenciam  Platonis  m  Simposio, 
videlicet,  quod  cuilibet  homini  deputatur  unus  angelus  ad 
custodiam  contra  mala  omnia,  et  ad  promovendum  et  exci- 
tandum  ad  bona.  Et  postquam  anima  separata  est,  bonorum 
et  malorum  que  gessit  in  corpore  fit  testis  coram  Deo  judice. 
Atque  asserit  angelos  deferre  peticiones  hominum  ad  celestia 
et  reportant  dona  ab  eis  ad  homines.  Et  quis  preest  uni 
provincie,  et  alius  alii,  et  multa  talia  dicit,  sub  his  verbis  ^ : 
'  Sunt  quedam  divine  medie  potestates  in  isto  intersticio  ^  inter 
homines  celicolasque,  per  quas  desideria  nostra  et  merita 
ad  eos  ^  commeant,  .  .  .  vectores,  hinc  precum,  inde  donorum, 
qui  u[I]trocitroque  peticiones  portant,  hinc  inde  suffragia  :  seu 
quidam  utriusque  interpretes,  et  salutigeri  *.  Per  hos  .  .  . 
curant  singuli  eorum,  ut  est  cuique  tributa  provincia,  vel 
sompniis  confirmandis,  vel  prepetibus  gubernandis,  vel  oscini- 
bus^  erudiendis,  vel  vatibus  inspirandis,  vel  ceterisque  adeo 
dinoscimus.  Que  cuncta  celesti  voluntate  et  numine  et  au- 
ctoritate  ;  set  angelorum  obsequio,  et  opera,  et  ministerio 
fieri,  arbitrandum  est.'  '  Ex  hac  ergo  angelorum  copia  Plato 
autumat  singuHs  hominibus  in  vita  agenda  testes  et  custodes 
singulos^  additos,  qui  nemini  perspicui  semper  assunt, 
arbitri  omnium  "^  non  solummodo  actorum,  verumeciam  cogita- 
torum.  At  ubi  vita  edita  remeandum  est,  eundem  illum  qui 
nobis  preditus  fuit,  raptare  illud,  et  trahere  veluti  custodiam 
suam  ad  judicium,  atque  illic  in  causa  ducenda  assistere:  .  .  . 
et  prorsus  illius  testimonio  ferri  sentencia.  Deinde  vos 
omnes  qui  hanc  Platonis  sentenciam  divinam  me  interprete 
ascultatis,  ita  animos  vestros  ad  quecunque  agenda  vel  medi- 
tanda^  formate,  ut  sciatis  nichil  homini  pre  istis  custodibus 
intra  animum  nec  foris  esse  secreti,  quin  omnia  curiose  ille 
percipiat,  videt  omnia,  et  intelligit  .  .  .  hic  custos,  singularis 
prefectus,  domesticus  speculator,  proprius  curator^,  intimus 
cog-nitor,  assiduus  observator,  individuus  arbiter,  inseparabilis 
testis,  malorum  improbator,  probator  bonorum,  .  .  .  in  rebus 

^  De  Deo  Soc.  p.  67,  ed.  1594. 

^  MS.  intersito  glossed  interstitio  in  margin  in  another  hand. 

^  ad  deos  Text.  *  MS.  salutem  geri.  ^  MS.  obscurioribus. 

*  MS.  singuHs.  ^  MS.  omni.  *  MS.  judicanda. 

*  MS.alteredto  'tutator.' 


14 

incertis  prospector,  in  dubiis  premonitor,  periculosis  tutator^, 
egenis  opitulator,  qui  tibi  queat  tum  in  sompniis,  tum  in  signis, 
25  a  2.  tum  coram  cum  usus  postulat  mala  |  attruncare,  bona  properare, 
humilia  sublimare,  nutancia  ^  fulcire,  obscura  clarere,  secunda 
regere,  adversa  corrigere,'  Longum  esset  enarrare  que  iste 
et  alii  philosophi  infideles  dicunt  de  angelis.  Et  ideo  hoc 
modo  sufficiant. 

DE  felicitate  autem  copiose  locuti  sunt^  et  dico  de  vera, 
non  de  vokiptate  Epicurea,  neque  de  diciis,  neque  de 
honoribus,  neque  de  pecunia,  neque  de  fama,  neque  de  gloria, 
set  de  illa  felicitate  qua  Aristotiles  dicit :  Homines  beatos 
ut  angelos,  que  est  futura  felicitas,  magnifice  extollens  philoso- 
phiam,  ut  ait  Empedocles,  que  in  Deo  et  a  Deo  est  habenda, 
secundum  quod  Avicenna  satis  declarat  in  Radicibns  Moralis 
Philosophie,  et  Alpharabius,  et  ahi  omnes  concordant,  quod 
est  in  parti[ci]pacione  bonitatis  divine,  ipsam  cognoscendo  et 
amando.  Hoc  enim  probant  et  ostendunt.  Quia  appetitus 
noster,  ut  Aristotiles  dicit,  iret  in  infinitum  nisi  staret  ad 
summum  bonum  cujus  immensitate  claudatur  anime  racionalis 
desiderium,  set  appetitus  et  desiderium  summi  boni  sequntur 
cognicionem.  Quapropter  anima  habet  cognoscere  et  deside- 
rare  summum  bonum  quo  compleatur  aliquando,  quia  appetitus 
naturah's  non  frustrabitur  a  fine  suo.  Et  ideo  non  solum 
Aristotiles,  nec  Avicenna,  nec  ahi  quorum  hbri  noti  sunt 
diffiniunt  animarum  immortalitatem,  set  in  primo  De  Qucscio- 
iiibiis  Tiisculanis  Cicero  per  totum  laborat  ad  ostendendum 
immortahtatem  anime  multis  modis  et  pulchris.  Et  simiHter 
in  hbro  De  Senectute  eadem  immortahtas  a  Marco  Tulho 
determinatur.  Et  pulchre  dicitur  ^  in  hbro  De  Natura  Divina  : 
'Deus  et  pater  omnium  vel  dominus,  et  his  qui  solus  est  omnia, 
omnibus  se  Hbenter  ostendit.  Non  ubi  *  sit  loco,  nec  quahs 
sit  quahtate,  nec  quantus  sit  quantitate,  set  hominem  sola 
intelHgencia  mentis  ihuminans,  qui  discussis  ab  animo  errorum 
tenebris  et  veritatis  claritate  percepta,  toto  se  sensui  divine 
intehigencie   commiscet,   cuius  amore   a  parte   nature  quam 

1  MS.  curator  altered  to  '  tutator.'  ^  MS.  mitancia. 

^  Aesclepius,  p.  370,  ed.  1594.  *  MS.  ut. 


15 

mortalis  est  liberatus  immortalitatis  future  concipit  fiduciam.' 
Et  ideo  non  solum  posuerunt  felicitatem  animarum  set  cor- 
porum  resurgendorum  et  glorificandorum  cum  anima.  Hoc 
Avicenna,  hoc  Democritus  antiqus  aflfirmant.  Plinius  enim 
hoc  refert  de  Democritoet  multi  alii,  imo  omnes  recte  philoso- 
phantes,  quoniam  ex  fonte  philosophie  eruerunt,  quia  virtus 
secundum  eos  est  conjuncti,  sicut  intelhgere  et  edificare,  ut 
Aristotiles  vult.  Et  ideo  posuerunt  felicitatem  conjuncti  esse, 
unde  non  solum  posuerunt  hominem  esse  animam  in  corpore, 
set  vere  compositum  ex  anima  et  corpore,  ita  quod  essencia 
hominis  sit  instituta  ex  anima  et  corpore,  et  non  quod  sua 
essencia  sit  sola  anima  in  corpore.  Illud  enim  |  quod  est  35  b 
nobilius  a  parte  hominis  posuerunt  substanciam  prescisum 
virtutis  et  felicitatis,  hoc  autem  est  conjunctum  in  quantum 
hujusmodi,  quia  ipse  homo  qui  est  compositus  ex  anima 
et  corpore  est  nobilius  quam  anima  sola,  quoniam  corpus 
humamim  est  nobilis  substancia.  Et  quamvis  feHcitas  spiri- 
tuahs  et  virtus  insint  homini  racione  anime,  tamen  non  sunt 
anime,  ut  ibi  sit  status,  set  propter  hominem  ipsum  conjun- 
ctum.  Et  ideo  posuerunt  felicitatem  que  est  finis  hominis, 
complere  hominem  totum,  tam  a  parte  corporis,  ut  debetur 
ei,  quam  a  parte  anime.  Et  ideo  posuerunt  corpus  aHquando 
conjungi  cum  anima,  ut  utraque  perficeretur  secundum  sui 
proprietatem.  Sciebant  enim  per  racionem  quod  forma 
appropriatur  materie  et  e  converso,  et  ideo  forma  incorrupti- 
biHs  appropriat  sibi  materiam  incorruptibilem.  Sciebant  eciam 
quod  appetitus  forme  non  completur  nisi  in  materia  sua,  et 
posuerunt  appetitum  anime  totaHter  compleri  per  feHcitatem  ; 
quapropter  posuerunt  quod  in  corpore.  Set  in  aHquo  defe- 
cerunt,  recurrendum  est  ad  ea  que  pura  fides  tenet  in  hac 
parte,  unde  an  sit  et  debeat  esse  feHcitas  corporis  et  anime 
scire  se  manifestaverunt.  Set  quid  sit  et  quaHs  et  quanta,  et 
quomodo  deberet  acquiri,  et  ceteras  proprietates  in  particulari 
ignoraverunt ;  hec  enim  ex  revelacione  habentur.  Et  posue- 
runt  quod  Deus  obedientibus  preparavit  promissionem  feHcem 
quam  oculus  non  vidit  nec  in  cor  hominis  ascendit  ;  sicut 
Avicenna  dicit  ^  expresse   in  Radicibus  Civilis  Sciencie  ^,  et 

1  Avic.  Mei.  t.  x.  c.  2,  in  fine.  ^  t.  ix.  c.  7,  in  fine. 


i6 

'  inobedientibus  promissionem  terribilem,'  sicut  idem  dicit. 
Et  Tullius  et  Trimegistius  et  Socrates  et  multi  alii  loquuntur 
expresse  de  his  promissionibus.  Unde  Tullius  ait,  primo  De 
Qnescionibus  Tnscnlanis  ^ :  '  duas  vias  duplicesque  cursus  homi- 
num:  qui  autem  integros  castosque  servassent,  quibusque 
fuisset  minima  cum  corporibus  contagio,  essent  in  corporibus 
humanis  vitam  mutari  ^  divinam,  his  ad  illum  de  quo  essent 
profecti,  scilicet,  ad  Beum,  reditum  facilem  patere.'  Oui 
autem  se  humanis  viciis  contaminassent,  his  demum  quodam 
interseclusum  a  consiHo  Dei.  Et  Hermes  Mercurius  in  libro 
De  Divina  Natura  sic  ait  ^ :  '  Cum  fuerit  anime  a  corpore 
facta  discessio,  tunc  arbitrii  examenque  meriti  ejus  transit  in 
summam  potestatem,  que  eam  cura  piam  justamque  providerit, 
in  sibi  competentibus  locis  manere  permittit.  Sin  autem 
dehctorum  illi  tam  maculis  viciisque  oblitam  viderit,  desuper 
ad  ima  deturbans  tradit  eternis  penis  agitandam,  ut  in  hoc 
animi  obsit  eternitas  quod  sit  immortali  sentencia  eterno 
supplicio  subjugata.  Ergo  ne  his  imphcemur  verendum 
timendum,  cavendumque  esse  cognosce.  Incredibiles  enim 
post  delicta  cogentur  credere  non  verbis  set  exempHs,  nec 
minis  set  ipsa  passione  penarum.'  Et  Ethicus  et  Alchimus 
25  b  2.  in  libris  suis  ]  dicunt  *  quod  mali  passuri  sunt  in  inferno  cum 
dyabolo,'  '  ut  cernant  impii  truculentissimum  ac  furibundum 
mortis  auctorem,  quem  secuti  fuerunt  in  desideria  multa  et 
inutilia  et  nociva.'  *  Et  justi  merebuntur  videre  Dominum 
Deum  suum  Christum  regemque  suum,'  ut  prius  dictum  est. 

Set  an  sic  de  promissione  eterna  potuerunt  cognicionem 
habere  ut  dixi,  et  in  universali,  quantum  ad  quescionem 
quid  hec  sint  et  que  et  qualia.  Non  tamen  in  particulari 
et  propria  disciplina  ;  et  hoc  precipue  propter  peccata  obum- 
brancia  cognicionem  naturalem  de  Deo  et  felicitate  et  ahis 
ad  hoc  pertinentibus,  et  propter  corporis  contagionem. 
Hec  enim  philosophi  satis  ostendunt,  et  precipue  Avicenna 
in  Radicibus  Moralis  Philosophie,  ubi  post  multa  concludit  ^  : 
'Nostra  igitur  disposicio  erga  illa  est,  sicut  disposicio  surdi 
qui  nunquam  audivit  in  sua  privacione  ymaginandi  delecta- 

*  Tusc.  Disp.  i.  30.  '  imitati  Text.  '  Cf.  De  Civ.  Dei,  viii.  23.  24. 

*  lib.  cit.  p.  6.  *  Met.  t.  ix.  c.  7. 


17 

cionem  armonicam,  cum  ipse  sit  certus  de  amenitate^  ejus.' 
Et  non  solum  intellectus  sic  se  habet  in  cognoscendo,  set 
affectus  et  voluntas  in  desiderando,  et  amando,  et  sapiendo 
seu  gustando,  dulcedinem  vite  eterne,  ut  Avicenne  utar 
eloquio  ^.  Comparat  enim  nos  paralitico,  cui  si  apponatur 
cibus  delectabilis,  non  sentit  ejus  suavitatem,  donec  curetur 
paralisis,  et  auferatur  mala  disposicio.  Sicque  dicit  esse 
nobis  respectu  dulcedinis  vite  eterne,  et  propter  peccata, 
et  propter  communionem  corporis  mortalis.  Peccata  enim 
inficiunt  appetitum  anime  racionalis,  et  moles  corporis  aggra- 
vat.  Unde  Avicenna  in  Radicibus  Moralis  Philosophie  dicit  ^ 
eleganter :  '  Quia  nos,  in  hoc  seculo  nostro  et  hoc  corpore, 
demersi  sumus  in  multa  turpia,  ideo  non  sentimus  illam 
delectacionem,  cum  tamen  apud  nos  fuerit  aHquid  de  causis 
ejus  .  .  .  et  ideo  non  inquirimus  eam,  nec  allicimur  ad  eam, 
nisi  prius  deposuerimus  a  cervicibus  nostris  jugum  volu- 
ptatis  et  ire  et  sorores  earum,  et  sic  degustemus  aliquid 
illius  delectacionis,  et  sic  fortasse  ymaginabuntur  *  de  illa 
parum,  tanquam  per  interpositum.  Set  precipue  cum  solute 
fuerint  quesciones  (de^  Deo,  de  immortalitate  animarum,  et 
felicitate  eorum  ^,  et  de  resurrexione  corporum,  et  hujusmodi), 
et  revelata  fuerint  inquisita  nobilia,  tunc  comparacio  hujus 
nostre  delectacionis  ad  illam  nostram  delectacionem  erit 
comparacio  delectacionis  sensibilis,  que  est  odorandi  odores 
gustatorum  delectabilium,  ad  delectacionem  comedendi  ea.' 

Set  anime  occupacio  cum  corpore  facit  eam  oblivisci  sui 
ipsius  et  ejus  quod  amare  debet ;  sicut  infirmus  qui  obliviscitur 
ejus  quod  opus  est  restaurare  pro  eo  quod  resolvitur  de  eo. 
Substancia  enim  anime,  ut  dicit,  corpus  occupat  et  reddit  eam 
stultam,  et  facit  eam  oblivisci  sui  desiderii  proprii,  et  inquirendi 
perfeccionem  que  sibi  |  competit  et  percipiendi  delectacionem  36  a  1. 
perfeccionis  sue.  Non  quod  anima  sit  impressa  corpori  vel 
submersa  ;  set  quia  ligacio  est  inter  illa  duo,  quod  est,  de- 
siderium  naturale  gubernandi  corporis,  et  agitandi  affecciones 
ejus. 

^  MS.  vanitate.  '  loc.  cit.  t.  ix.  c.  7.  '  loc.  cit.  t.  ix.  c.  7. 

*  ymaginabimus  Text.  ^  '  de  .  .  .  hujusmodi '  not  in  printed  Text. 

®  '  et  .  .  .  eorum  '  after  '  Deo  '  in  MS. 
C 


i8 

SIMILITER  et  mira  loquti  sunt  de  morum  honestate  et 
pcccatorum  honere.  Et  distinguit  Aristotiles  ^  in  6° 
Ethice  quod  '  in  omni  genere  virtutis  est  una  naturahs  et 
altera  per  acquisicionem^,  ut  invenimus  unum  hominem  castum 
per  naturam,  et  audacem,  et  sic  de  aliis  virtutibus.'  Et 
similiter  in  fine  decimi  ^  distinguit,  et  ibi  dicit  quod  virtutes 
naturales  non  sunt  a  nobis,  set  per  graciam  divinam.  Quanto 
ergo  magis  virtutes  que  acquiruntur,  que  sunt  longe  nobiliores, 
quamvis  consuetudo  accionis  virtuosi  eas  conservet  et  roboret 
et  exprimat,  propter  quod  consuetudinales  vocantur,  et  ex 
operacionibus  nostris  dependere  dicuntur.  Et  omne  bonum 
hominis  in  hac  vita,  et  solum  ponunt  virtutem,  secundum 
quod  TulHus  Hbro  De  Paradoxis  jurejurando  confirmat  *, 
quod  nunquam  ducet  aHquid  in  bonis  nisi  virtutem,  quod  et 
auctoritate  unius  de  septem  sapientibus  confirmat.  Qui  cum 
omnes  de  locis  suis  fugerent  propter  expugnantes  eos,  dicentes 
ei  quare  non  res  suas  secum  transferret  ?  dixit :  Omnia  mea 
mecum  porto :  nichil  suum  diffiniens  nisi  virtutem. 

Et  eciam  virtus  vita  hominis  est.  Quia  Seneca  dicit  in 
primis  Epistolis,  homines  prius  moriuntur  quam  incipiant 
vivere ;  loquens  de  his  qui  in  peccatis  se  occupant  usque  ad 
mortem  naturalem.  Unde  Apuleius  nobiHssimus  in  libro 
De  Deo  Socratis  admiratur  nimis  quod  homines  non  curant 
animas  suas  ut  vivant,  et  ait  ^  :  '  Nichil  eque  miror  quam  cum 
omnes  cupiant  optime  vivere,  et  sciant  non  in  alia  re  quam  in 
animo  vivi,  nec  fieri  posse  quin,  ut  optime  vivant,  animus 
colendus  sit,  tamen  animum  suum  non  colant.  At  si  quis 
veHt  acute  ^  cernere,  oculi  curandi  sunt ;  si  veHs  perniciter 
currere,  pedes  curandi  sunt.  SimiHter  neque  ceteris  membris, 
sua  cuique  cura  est.  Quod  cum  omnes  facie  ^  perspiciant ; 
nescio^  satis  mecum  reputare,  et  admirari,  cur  non  eciam 
animum  suum  racione  excolant.  Que  quidem  racio  vivendi 
omnibus  ^  eque  necessaria,  non  racio  pangendi  ^",  non  racio 
psallendi ;  .  .  .  et  idem  in  ceteris  artibus,  ne  omnes  prosequar, 

^  Ethics,  vi.  19,  a  quotation  not  from  the  text  of  Aristotle  but  the  Commen- 
tary  of  Averroes  on  it. 

^  MS.  accisicionem.         ^  Etlticis,  x.  9.  in  Comment.  Aver.         *  Paradoxon  i. 
°  p.  77,  ed.  1594.  ^  acriter  Text.  '  facile  Text.  *  nequeo  Text. 

*  MS.  eundem.  ^"  pingendi  Text. 


quas  licet  tibi  nescire,  nec  pudet.  Enimvero  dic,  non  pudet  me 
nescire  unde  vivere,  nunquam  hoc  dicere  ^  audebis.  Et  cum 
primis  mirandum  est,  quod  ea  que  minime  videri  volunt 
nescire  discere  ^  tamen  negligunt,  et  ejusdem  artis  discipHnam 
simul  et  ignoranciam  detractant.' 

Ceterum  omnes  philosophi  volunt  quod  virtutis  honestas 
sua  miranda  pulcritudinem  quemhbet  debet  invitare,  quoniam 
hojnestum  est,  ut  ait  Tullius,  quod  sua  vi  nos  trahit,  et  sua  26  a  2 
dignitate  nos  allicit.  Apuleius  eciam  in  3°  libro  De  Do- 
gmate  Platojiis^  dicit  virtutem  esse  animi  pulchritudinem. 
Et  TulHus,  quarto  ^  De  Quescionibtis,  dicit :  '  Ut  corporis  est 
quedam  apta  figura  membrorum,  cum  coloris  quadam  suavitate  ; 
eaque  pulchritudo  vocatur ;  sic  in  animo,  opinionum  judicio- 
rumque  equabiHtas  et  constancia,  cum  firmitate  quadam  et 
stabiHtate  virtutem  subsequens,  aut  virtutis  vim  ipsam  con- 
tinens,  pulcritudo  vocatur.'  Et  Apuleius,  virtutem  non 
solum  esse  pulcritudinem  animi,  set  sanitatem  et  vires.  Et 
sic  Cicero,  ut  ex  2°,  et  3°,  et  4°  et  5°  De  Qiiescionibus 
Tusculanis  multipHciter  manifestum  est.  Et  Hcet '  impossibile 
autdifhcile  sit  eum  qui  induratus  est  moribus  antiquis  tempore 
longo  mutari  ad  virtutes,'  ut  Aristotiles  ^  dicit  in  fine  Ethice, 
tamen  Seneca  dicit  7°  De  Beneficiis^  quod  facile  est  scire  et 
habere  virtutes  quantum  est  a  parte  illarum,  et  a  parte  nature 
et  Dei  dicens,  '  Quicquid  nos  meHores  beatosque  facturum  est, 
aut  in  aperte,  aut  in  proximo  posuit.  Si  quis  animum  virtuti 
consecravit,  et  quacunque  vocat  illa,  planum  putat :  si  sociale 
animal,  et  in  commune  genitum  mundum  ut  unam  domum 
spectat  .  .  .  semperque  tanquam  in  pubHco  vivit :  se  magis 
quam  aHos  veritus,  superductus  iHe  tempestatibus  tribula- 
cionum,  in  soHdo  ac  sereno  stetit  '^ :  consummavit  scienciam 
utilem.'  '  NuUius  enim  rei  difficiHs  est  invencio,  nisi  cujus 
hic  unus  invente  ^  fructus  est,  invenisse.'  Et  hoc  est  in 
speculativis  puris,  non  in  his  que  ad  beatam  vitam  pertinent. 

'  Peccare  eciam  nemini  Hcet,'  ut  ait  TulHus^  ^°  De  Quescio- 

*  MS.  licebit  marked  forerasure.  ^  MS.  discere  nescire. 
^  lib.  ii.  p.  604.  *  Tusc.  Disp.  iv.  13. 

*  Not  Aristotle  but  Averroes  in  Etliicis,  1.  10.  c.  11.  ^*  vii.  i. 

^  MS.  statut.  ^  MS.  in  ventre.  »   Titsc.  Disf.  v.  19. 

C  3 


20 

7iibus  Tusculanis.  Quoniam  peccata  impediunt  anime  perfec- 
cionem  et  acquisicionem  felicitatis  eterne.  Quare  Algazel 
dicit  ^  quod  '  hec  felicitas  pendet  ex  perfeccione  anime. 
Perfeccio  autem  ejus  consistit  ^  in  duobus,  in  mundicia  et 
ornatu.  Mundicia  est  ut  expietur  ^  a  sordidis  moribus,  et 
sanctificetur  ^  a  fantasiis  turpibus;  ornatus  ut  depinguatur  in 
ea  certitudo  veritatis  divine,  et  esse  tocius  universi  secundum 
seriem  ejus,  revelacione  .  .  .  in  qua  non  sit  error  nec  occul- 
tacio.  Verbi  gracia,  sicut  speculum  cui  non  est  perfeccio 
nisi  appareat  in  eo  forma  pulchra  .  .  .  quod  non  fit,  nisi  cum 
omnino  tersum  fuerit  a  sorde  et  rubigine,  et  postea  apponantur 
ei  forme  pulchre  .  .  .  Anima  igitur  est  sicut  speculum  :  nam 
depinguntur  in  ea  forme  tocius  universi  cum  mundata  ^  et  tersa 
fuerit  a  sordidis  moribus.'  Et  ideo  peccata  exsecant  homi- 
nem,  quia  omnis  malus  est  ignorans,  ut  Aristotiles  ^  dicit. 
Et  Socrates  ait,  quod  non  est  possibile  ut  faciat  quis  fa- 
ctum  pravum  nisi  propter  ignoranciam :  quoniam  quando  ve- 
niunt  ad  passionem  desiderii  peccandi,  amittit  scienciam,  et 
26  b  I.  absorbetur  j  intellectus.  Tanta  est  eciam  turpitudo  vilitas 
peccati  quod  Sapiens  dicit  :  Si  scirem  deos  esse  ignoscituros 
et  homines  ignoturos,  dedignanter  peccarem.  Propter  quod 
Tullius  '''  Achademicorum  dicit  '  homines  tenebras  et  solitudines 
nactos  ad  perpetranda  peccata,  per  se  feditate  sua  ipsa  turpi- 
tudo  deterret.'  Et  Seneca  5°  Naturalium  dicit  quod  propter 
turpitudinem  scelera  conspectum  sui  reformidant,  quibus 
abscondendis  ^  nulla  satis  nox  alta  est.  Apuleius  eciam  in 
3°  De  HabiUidine  Platonis  ^  dicit,  '  Maliciam  seu  peccatum 
esse  animi  feditatem.'  Et  hoc  idem  ex  Tullio  in  Quescionibus 
Tuscidanis  multipliciter  patet. 

Peccatum  non  solum  exsecat,  nec  fedat,  nec  debilitat 
animam  racionalem,  set  convertit  in  vitam  bestialem,  sicut 
philosophi  ostendunt  multis  locis.  Cum  superbum  dicunt  in 
leonem  transformatum,  iracundum  in  canem,  avarum  in  lupum, 
pigrum  in  asinum,  luxuriosum  in  porcum,  et  sic  per  cetera  vicia 

^  In  Logica,  c.  2,  f.  a  2  verso,  Venice  1506.  ^  constat  Text. 

3  expurgetur  Text.  *  suspendatur  Text.  *  munda  T. 

^'  Averroes  m  Ethicis,  1.  3.  c.  2.         '^  De  Fin.  iii.  11.  '  MS.  abscondentis. 
*  ii.  De  Dogma.  Plat.  a  memory  quotation. 


ab  hominis  natura,  dicunt  homines  transmutari.  Set  tractare 
singula  circa  virtutes  et  vicia  esset  magnum  opus,  et  ideo 
recurrendum  est  ad  morales  philosophos  et  libros  eorum  :  ut 
ad  libros  De  Officiis,  De  Paradoxis,  De  Amicicia,  De  Senectuie, 
De  Quescio7tibus  Tusculanis,  in  5  Hbris  De  Achademicis  ^,  in  5 
libris  In  Verrc,  in  Hortensio,  in  Hbro  Divinacionum,  in  hbris 
De  Natura  Deorum,  in  Thimeo  Ciceronis,  in  Philippicis.  Simi- 
liter  in  libro  magno  Epistolarum  primarum,  et  in  suo  corpori 
Epistolaruni  suarum,  et  in  Epistolis  Senece  ad  Patdum,  et  in 
libris  De  Remediis  Fortuitorum,  De  4  Virtutibus  Cardinalibus, 
De  Clemencia,  et  in  7  De  Beneficiis,  et  in  libris  Declamacionum 
4.  Ita  quod  ibi  Seneca  naturalia  tractat,  sicut  in  8  libris 
Quescionum  Naturalium,  et  in  Hbro  De  Forma  Mundi,  et 
hujusmodi,  mira  de  virtutibus  immiscet.  SimiHter  et  aHi 
philosophi  faciunt  quia  sciencia  speculativa  omnino  habet  ad 
mores  referri.  Sunt  et  Hbri  AristotiHs  multi,  ut  10  \\\ix\Ethice 
in  tripHce  translacione,  et  Commentarius  Averrois  super  iHos, 
et  Commentarius  Eustacii  apud  latinos.  Sunt  et  Hbri  ejusdem 
AristotiHs  De  Secreiis  Secretorum.  Sunt  et  Hbri  ejus  de 
Reihorica  et  Poetica,  et  Commeniarii  Alpharabii  et  Averrois, 
qui  Hbri  ad  Moralem  Philosophiam  pertinent.  Quoniam  pre- 
parabit  modum  proposicionum  et  argumentorum  et  aHorum 
que  pertinent  ad  Moralem  Scienciam,  sunt  et  Hbri  Apuleii  De 
Dogmate  Platonis,  et  De  Deo  Socraiis,  et  Hbri  Trimegisti, 
Mercurii,  Hermetis,  Avicenne,  Alfarabii,  et  multorum  aliorum 
quos  longum  esset  enarrare. 

SET  non  solum  de  predictis  loquntur  gloriose,  si  et  leges 
et  jura  et  statuta  vivendi  promulgant,  quibus  habet  hu- 
manum  genus  salubriter  regi,  set  quod  se  extendit  philosophia. 
Unde  Aristotiles  ^  in  fine  |  Ethice  transiens  ad  Hbros  legum  26  b  2. 
dicit :  'Quoniam  propositum  nostrum  est  perfeccio  speculacionis 
secundum  mensuram  posse  philosophie  in  rebus  humanis, 
tunc  conabimur  primum  ^  perscrutari  de  parte  nobiH  bona 
legum  quam  dixerunt  antiqui  in  regimine  civitatum.  Deinde 
videbimus  de  modis  vivendi,  quis  eorum  corrupit  quasdam 
civitates,  et    quis  eorum    rectificat   quasdam,  et   quis  eorum 

1  This  includes  the  De  Finibus.  °  Averroes  in  Ethicis,  1.  lo.  c.  ii  in  fine. 

3  primitus  Text, 


corrupit  omnem  civitatem  et  quis  rectificat  omnem  ^  Intendo 
ex  civitatis  4  simplicibus  aut  5.'  Et  dicit  ^  translator  ex 
Greco  in  Arabico  :  '  Hic  explicit  sermo  in  hac  parte  prima 
hujus  sciencie  civilis,  et  est  ea  que  se  habet  in  Sciencia  Civili, 
habitudine  noticie,  quid  est  sanitas  et  egritudo  in  arte  medicine, 
quoniam  in  10  libris  Ethice  qui  continent  primam  partem 
Civilis  Sciencie  ibi  ^  faciendis  docetur  quid  est  virtus,  quid 
felicitas,  quid  virtus,  quid  vicium,  que  species  virtutum,  et 
que  species  viciorum,  sicut  in  prima  parte  medicine  que 
vocatur  speculativa,  fit  consideracio  de  sanitate  et  infirmitate 
corporali.  Et  illa  quam  promisit  est  pars  que  se*  habet  in 
hac  sciencia  habitudine  eflficiencie  sanitatis  et  destruccione 
egritudinis  in  medicina,  et  est  in  Hbro  suo  qui  nominatur 
Liber  De  Regimine  Vite  in  quo  ordinat  leges  et  statuta  quibus 
inducantur  cives  ad  morum  et  virtutum  honestatem,  et  ser- 
ventur  in  eis,  et  quibus  prohibeantur  et  curentur  a  viciis  et 
peccatis,  sicut  accidit  in  secunda  parte  medicine,  que  est 
practica,  in  qua  docetur  quomodo  inducatur  et  conservetur 
sanitas,  et  quomodo  infirmitates  evacuentur  et  prohibeantur.' 

Civitates  quidem  simplices  sunt  que  habent  finem  simplicem 
ut  volumptatem,  vel  divicias,  vel  potenciam  ^  seu  victoriam,  vel 
famam  seu  gloriam,  que  sunt  false  felicitates,  vel  veram  felici- 
tatem  que  est  alterius  vite. 

Composite  vero  civitates*'  sunt  que  habent  finem  compo- 
situm  ex  omnibus  his,  vel  4,  vel  3,  vel  2,  et  hoc  secundum 
omnes  diversitates  comparacionum  istorum  5,  propter  quod 
dicit  Alfarabius  ^  in  hbro  De  vSr/(?;/aYj,  'habitudinem  veram  esse 
post  hanc  vitam,  et  estimate  beatitudines  sicut  victoria,  gloria, 
delectaciones.  Et  ponuntur  fines  tantum  in  bac  vita.'  Et 
hii  fines  non  inveniuntur  nisi  per  regnatum  stabilientem  et 
conditiones  et  consuetudines  et  gestus  et  habitus  et  mores. 
Regnatus  autem  duo  sunt  modi  regnatus,  scilicet,  stabiliens 
acciones  ut  eis  acquiratur,  [respectu]  illud  quod  in  veritate  est 

*  omnes  MS.  -  It  is  Averroes  who  is  writing.  '  MS.  in. 

*  MS.  que  se  repeated.  '  MS.  patientiam.  «  veritates  MS. 

'  quod  vera  beatitudo  non  potest  haberi  in  praesenti,  sed  in  futuro  querenda 
est.  Quae  autem  putantur  beatitudo,  et  non  sunt,  sunt  sicut  victoria,  et  gloria, 
et  dilectiones,  haec  fines  eorum  quae  faciunt.  Alf.  de  Scicntiis,  c.  5.  p.  38.  9, 
Paris  16",  ed.  Camerarius. 


23 

beatitudo,  et  cst  regnatus  optimus.  Et  civitates  et  gentes 
obedientes  isti  regnatui  sunt  optime.  Et  regnatus  stabiliens 
operaciones  quibus  non  acquiritur  nisi  quod  estimatur  beati- 
tudo.  est  regnatus  stolidus.  Et  hic  quidem  regnatus  dividitur 
secundum  fines  et  intenciones  quas  inquirit  iste  regnatus. 
Nam  I  si  inquirit  divicias  nominatur  regnum  diviciarum,  et  27 
si  gloriam  nominatur  regnum  glorie,  et  si  est  preter  ista 
aliquod  ab  istis,  nomine  finis  illius  nominatur.' 

Et  Avicenna  ^  tractando  hanc  partem  Civilis  Sciencie 
dicit  quod  oportet  quod  sit  unus  super  omnes  in  civitate,  cui 
omnes  obediant.  '  Et  oportet  ire  ^  instituendo  legem,  sit  hec 
prima  intencio,  scilicet,  ordinare  civitatem  in  3  partes,  scilicet, 
dispositores,  et  ministros,  et  legisperitos,  et  ut  in  unoquoque 
ordine  istorum  ordinetur  aliquis  prelatus.  post  quem  ordi- 
nentur  alii  pre[lati]  inferiores  eo  .  .  .,  et  post  hos  iterum  alii 
ordinentur,  quousque  perveniant  ad  paucos,  ad  hoc  ut  nullus 
sit  in  civitate  inutilis,  qui  ^  non  habeat  aliquem  statum  lauda- 
bilem,  set  ut  ab  unoquoque  perveniat  utilitas  civitati.  Et 
ideo  prohibere  debet  princeps  civitatis  ociositatem  et  vacacio- 
nem  .  .  .  Qui  autem  non  possunt  compesci,  expellendi  sunt 
de  civitate,  nisi  causa  hujus  sit  infirmitas  ;  et  tunc  constituendus 
est  eis  locus  in  quo  permaneant  hujusmodi,  deputetur  eis 
procurator.  Oportet  autem  quod  in  civitate  sit  quidam  modus 
reipublice  que  partim  proveniat  ex  jure  quod  instituitur  con- 
tractibus,  partim  ex  calumpniisque  pro  pena  infliguntur,  partim 
ex  predis  rebellium,  partim  ex  aliis  ^,  et  ut  hec  respublica  sit 
partim  preparata  illis,  qui  non  possunt  lucrari  propter  infirmi- 
tatem  et  senectutem,  et  partim  legis  doctoribus,  et  partim 
communibus  usibus.'  Et  prima  distinccio  legum  est  ut  ante 
omnia  statuantur^  leges  circa  cultum  divinum.  Ouoniam 
TuIIius  dicit  in  primo  De  Qtiescionibus  ^,  *  philosophia  omnium 
mater  arcium,  quid  est  aliud  nisi,  ut  Plato,  donum,  ut  ego, 
inventum  Dei  ?  Hec  nos  primum  ad  ejus  cultum,  deinde  ad 
jus  hominum,  quod  situm  est  in  generis  humani  societate  .  .  . 
erudivit.'    Ouare  Marcus  TuIIius  Cicero  in  secundo  De  Natura 

^  Avic.  Met.  t.  X.  c.  4.  -  ut  Text.  '  quin  MS. 

*  These  three  words  are  not  in  the  printed  text.    The  last  phrases  are  inverted. 

*  MS.  statuamur.  ^  Tnsc.  Disp.  i.  26. 


24 

Divina  ^  ait :  '  Cultus  dei  est  optimus  idemque  castissimus 
atque  sanctissimus  plenissimusque  pietatis,  ut  eum  semper  pura, 
integra,  incorrupta,  et  mente  et  voce  veneremur.  Non  enim 
philosophi  solum,  set  majores  nostri,  supersticionem  a  rehgione 
separaverunt.  Nam  qui  totos  dies  precabantur  et  immolabant, 
ut  sui  sibi  hberi  superstites  essent,  supersticiosi  sunt  appellati, 
quod  nomen  patuit  postea  lacius.  Qui  autem  omnia  que  ad 
cultum  Dei  pertinerent  diligenter  curarent  et  tanquam  rele- 
gerent,  sunt  dicti  rehgiosi,  ex  relegendo,  eh*gentes  ex  eHgendo, 
tanquam  legendo  de  legendis,  et  intelHgendo  intelHgentes. 
Alterum  nomen  vicii  est,  aUerum  laudis.' 

Primum  autem  quod  legislator  debet  ostendere  hominibus 
est,  secundum  Avicennam  ^,  quod  '  primum  fundamentum  quod 
instituit  sit  hoc  ut  assignet  hominibus  quod  unum  habent 
factorem  omnipotentem,  scientem  occultum  et  manifestum,  | 
27  a  2.  et  quod  de  jure  ejus  est,  ut  obediatur  preceptis  ejus.  Oportet 
enim  ut  obediatur  mandacis  ejus  cujus  est  creatura.' 

Secundum  fundamentum  ^  est  '  quod  obedientibus  sibi  jam 
preparavit  promissionem  felicem  et  inobedientibus  promis- 
sionem  terribilem.'  Et  recte  posita  sunt  hec  fundamenta  cultus 
divini  quoniam  beneficium  Creatoris  est  infinitum  uno  modo, 
cum  non  possit  fieri  nisi  per  potenciam  infinitam.  Et  bene- 
ficium  feHcitatis  est  majus  eo,  et  ideo  tenetur  homo  obedire 
voluntati  divine,  et  eum  cum  omni  reverencia  colere.  Et 
non  debet  legislator  detinere  vulgus  circa  cognicionem  Dei 
quantum  ad  singula,  set  quod  est  unus  vivens,  non  habens 
similem,  et  'quod  non  est  Ei  aHud  compar  nec  simile'  et 
huiusmodi.  Unde  non  debet  descendere  ad  singula  que  sunt  de 
Deo  ne  vulgus  cadat  in  hereses  et  quesciones.  Verbi  gracia, 
si  dixerit  quod  Deus  habet  esse  non  signatum  in  loco  nec 
dicibile  verbo,  et  hujusmodi  difficiHora  quam  possit  vulgus 
capere,  nec  tamen  debet  dicere  se  occultasse*  aHquid  ab  eis 
'  Imo  oportet  ut  insinuet  gloriam  Dei  et  magnitudinem  ejus 
aHquibus  vicibus^  et  paraboHs  sumptis  a  rebus  que  sunt 
apud  eos  gloriose.  .  .  .  SimiHter  oportet  ut  affirmet  eis  quod 
dicitur    de    promissione,   taHter    ut    possint    ymaginari    ejus 

'  De  Nai.  Deorum,  ii.  28.  ^  loc.  cit.  t.  x.  c.  2. 

*  loc.  cit.  t.  X.  c.  2.  *  occultas  se  MS.  '  nutibus  Text. 


25 

qualitatem  et  quiescant  iti  eo  anime  eorum :  et  ut  felicitatis 
ct  terroris  inducant^  exempla  per  que  ipsi  intelligant  et 
ymaginant^  de  eis,  veritatem  autem  non  detegat  eis  nisi  aliquid 
commune,  scilicet,  quod  est  aliquid  quod  nec  oculus  vidit  ^  nec 
auris  audivit,  et  quod  illic  est  regnum  delectacionis  maxime, 
et  doloris  est  horror  eternus.  .  .  .  Non  tamen  est  inconveniens 
quod  inducat  in  sua  rethorica  aliqua  capitula  assignancium  *, 
que  aptos  naturaliter  moveant  ad  inquisicionem  sapiencialem  ' : 
et  hec  omnia  dicunt  Avicenna  et  alii.  In  isto  autem  cultu, 
secundum  Avicennam  et  alios,  habent  ordinari  templa,  et 
oraciones,  et  oblaciones,  et  sacrificia,  et  jejunia  et  peregrina- 
ciones  maxime  ad  locum  legislatoris,  ut  habeatur  in  memoria 
et  veneracione.  Et  Aristotiles  dicit  nunquam  verecundiores 
nos  esse  debere  quam  cum  de  divinis  agatur ;  si  intramus  templa 
simus  compositi ;  si  ad  sacrificium  accessuri  visum^  demittamus, 
si  in  oracione  argumento  modestie  fungamur.  Et  ideo  dicit 
Avicenna  ^ :  '  Oportet  ut  doctor  doceat  oratorem  disposiciones, 
quibus  preparantur  ad  orandum,  quemadmodum  consuevit 
homo  preparare  se  ad  occurrendum  regi  humano  in  mundicia 
et  decore,  et  ut  faciat  assuescere  mundicie  et  decori  firma^ 
consuetudine  ;  et  instituat  eum  ad  modum  hominis  preparantis 
se  in  occursum  regis  cum  humilitate,  wltu  demisso,  compressis 
membris,  cessante  a  revolucione  et  omni  perturbacione.'  Et 
determinant  philosophi,  ut  Avicenna  et  alii,  quod  ^  '  sollempni- 
tates  magne  debent  statui  eo  quod  faciunt  gentes  congregari, 
et  dant  eis  audaciam  et  emulacionem  legis  ;  et  oracionis 
multitudinis  exaudiuntur :  et  propter  eas  eveniat  benedicciones 
a  Deo.'  Et  simiHter  |  fraternitates  generales  debent  fieri  27  b  i. 
propter  easdem  causas. 

Et  quomodo  in  speciali  oracio  convenienter  fiat,  docet 
Hermes  Mercurius  in  libro  De-  Divinis ",  incipiens  sic  preclare  : 
'Nichil  deest  ipsi  Deo,  set  nos  agentes  gracias  adoremus. 
Hec  enim  sunt  summe  incensiones  Dei,  gracie  cum  aguntur 
mortahbus.'     Dicit  igitur :  '  Gracias  tibi  summe,  exsuperan- 

'  inducat  Text.  ^  MS.  ymaginent.  '  MS.  viderit. 

*  MS.  assignacionum.  '  MS.  vistum,  for  visum.  *  Met.  t.  x.  c.  3. 

'  MS.  summa.  '  loc.  cit.  t.  x.  c.  5. 

'  Aescl.  Dialog.  i.  ii-].  lamblichus,  Venice  15 16,  fo. 


26 

tissime.  Tua  enim  gracia  tantum  sumus  cognicionis  tue 
lumine  consecuti.  O  nomen  sanctum  et  honorandum,  nomen 
unum,  quo  solus  Deus  est  benedictus  religione  paterna, 
quoniam  omnibus  paternam  pietatem,  et  religionem,  et  amorem, 
et  quecunque  sunt  dulcior  efficacia,  prebere  dignaris !  Et 
donas  nos  sensu,  racione,  intelligencia.  Sensu,  ut  te  cogno- 
scamus  :  racione,  ut  te  suspicionibus  indigemus :  intelligencia, 
ut  te  cognoscendo  gaudeamus,  ac  numine  tuo  salvati  gaudea- 
mus,  quod  te  nobis  ostenderis  totum.  Gaudemus,  quod  nos 
in  corporibus  sitos  eternitati  fueris  consecrare  dignatus.  Hoc 
enim  est  humana  sola  gratulacio,  tue  cognicio  majestatis.  .  .  . 
O  vite  vera  vita  !  O  naturarum  omnium  fecunda  pregnacio. 
.  .  .  Cognovimus  te,  eterna  perseveracio,  in  omni  igitur  ista 
oracione,  adorantes  bonum  bonitatis  tue,  hoc  tantum  depre- 
camur,  ut  nos  velis  servare  perseverantes  in  amore  cognicionis 
tue,  et  nunquam  ab  hoc  vite  genere  separari.  Hec  optantes, 
convertimus  nos  ad  puram  et  sine  animahbus  cenam.'  Transeo 
de  oblacionibus  et  sacrificiis  et  aliis  dictis  quia  longum  esset 
hoc  evolvere. 

Post  vero  statuta  circa  cultum  divinum  ordinant  statuta  et 
leges  hominum  inter  se.  Et  primo  propter  sakitem  speciei 
et  multiplicacionem  individuorum  dant  leges  conjugii,  et 
statum  quomodo  habent  fieri,  et  qualiter  impedimenta 
amoveantur.  Et  precipue  quod  a  civitatibus  excludantur 
fornicatores  et  zodomite,  qui  inducunt  contrarium  con- 
struccioni  civitatis,  'quoniam  retrahunt  homines  ab  eo  quod 
melius  est  in  civitate,  scilicet,  conjugio,'  ut  Avicenna  ^  et  alii 
volunt. 

Deinde  ordinantur  leges  secundum  quas  debet  paterfamilias 
vivere  in  regimine  prolis  et  famiHe,  et  leges  quaS  prelati  debent 
habere  ad  subditos,  dominus  ad'  servos,  et  magistri  ad 
discipulos,  et  artifices  tam  in  mechanicis  artibus  quam  in 
liberalibus.  Et  deinde  docet  statuere  patrimonia  et  heredi- 
tates  et  testamenta;  quia  Avicenna  dicit^  quod  'substancia 
necessaria  vite  partim  est  ramus,  partim  radix.  Sed  radix 
est  patrimonium,  et  aliquid  quod  est  ex  testamento  legatum 
et  datum,  ex  quibus  tribus  radicibus  firmior  est  patrimonium.' 

*  Avic.  Met.  t.  X.  c.  4.  ^  loc.  cit. 


27 

Ramus  autem  substancie  venit  de  acquisicionc  per  spccies 
negociacionis.  Deinde  debent  ostendi  leges  circa  contractus 
omnium  specicrum  negociacionum,  in  emendo,  vendendo, 
locando,  conducendo,  mutuando,  commodando,  expendendo, 
servando,  et  hujusmodi,  ut  in  plena  justicia  vivant  homines. 
Ad  ultimum  debent  prohiberi  | '  studia  propter  que  amittuntur  27  b  2. 
hereditates  et  census,'  et  pax  et  concordia  civium  turbantur, 
ut  Avicenna  et  alii  ponunt  exempla,  videlicet  de  illis  '  qui 
cupiunt  vincere  causa  alicujus  lucri,  ut  luctator,  et  aleator,' 
et  hujusmodi.  Similiter  debent  prohiberi  studia  quc  inducunt 
contraria  utilitatibus,  sicut  exemplificant  in  doctrina  furandi 
et  rapiendi,  in  ceteris  hujusmodi.  Et  oportet,  sicut  Avicenna 
et  alii  volunt,  ut  legislator  removeat  in  contractibus  quicquid 
nocere  potest.  Et  doceat^  'ut  homines  adjuvent  se  mutuo 
et  defendant,  .  .  .  et  contra  inimicos  regis  sint  unanimes  ad 
expugnandum  eos.  .  .  .  Si  autem  alia  civitas  constitucionum 
et  legum  -  hoc  non  adversatur  ei,  nisi  tempus  fecerit  debere  non 
esse  ah*am  legem,  .  .  .  cujus  institucio,  quoniam  optima  est, 
tunc  dilatanda  est  per  totum  mundum.  Si  aliqui  autem  sint 
inter  eos  qui  a  ^  lege  discordent,  prius  corrigantur  ut  resipiscant, 
quod  si  facere  noluerint,  occidantur.' 

Composita  enim  lege  et  exposita,  debet  legislator  ostendere 
quod  lex  sua  sit  bona  et  digna  teneri  a  civibus.  Et  hic 
exiguntur  modi  quibus  secta  probetur,  et  sciat  fides  de  ea. 
Modi  vero  plures  sunt  hujusmodi,  quoniam  ut  ait  Cicero  in 
libro  De  Oraioris  Particionilnis  ** :  '  Ea  que  ad  fidem  faciendam 
pcrtinent,  in  confirmacionem  et  reprehensionem  dividuntur.' 
Reprehendende  sunt  igitur  omnes  imperfecciones  aliarum 
sectarum,  et  quicquid  est  mali  in  eis  destruetur,  ut  ex  falsitatis 
destruccione  veritas  secte  pateat.  Et  ita  dicit  Aristotiles  se 
velle  incipere  in  libris  legum.  Destruimur  autem  alie  secte, 
primo  per  hoc  quod  secta  vera  et  alique  aliarum  primo 
dampnabunt  aliquam  que  minime  habet  veritatis.  Quoniam 
sive  finis  sit  compositus  ex  felicitate  alterius  vite,  quam  ponunt 
philosophi  veri,  et  ex  aliquo  vel  aliquibus,  vel  aliquibus  aliis 

'  loc.  cit.  t.  X.  c.  5.  '  iegis  Text.  =  MS.  quia. 

*  Ad  HermniutH,  i.  x.  '  ratioque  persuadendi  posita  est  in  confirmatione  et 
confutatione.' 


28 

finibus,  sive  sit  simplex,  alius  ab  illa  que  vera  felicitas  dicitur, 
reprobanda  est  secta  propter  maliciam  et  vanitatem  et  turpitu- 
dinem  finis,  tam  per  auctoritatem  quam  per  racionem.  Deinde 
per  destruccionem  eorum  que  sunt  ad  finem,  propter  eorum 
malas  et  viles  et  turpes  condiciones  et  stultas,  quod  si  nichil  mali 
sit  in  duabus  sectis,  nichil  vile,  nichil  turpe,  tunc  oportet  quod 
sit  una  et  eadem,  vel  una  melior  alia ;  et  sic  tandem  procedetur 
quod  standum  est  ad  veram  et  unam  aliam  que  maxime 
conveniet  cum  ea.  Et  tunc  judicande  sunt,  primo  per  racionem 
finium  in  quos  vadunt,  secundum  autem  nobilitatem  finis,  est 
nobilitas  secte.  Et  ideo  cum  vera  secta  ponat  finem  nobihs- 
simum,  illa  tenenda  est  non  solum,  autem  per  finem  nobiHtatem 
que  consistit  in  bonitate  ejus  et  pulchritudine  et  magnitudine 
eorum  que  sunt  ad  finem.  Et  in  hiis  omnibus  procedendum 
est  per  auctoritatem  et  racionem,  secundum  quod  expedit  in 
28  a  I.  singulis.  I  Preterea  considerande  sunt  condiciones  legumlatorum 
ut  merito  sui  digni  quatinus  eis  credatur.  Et  ideo  propter 
ejus  auctoritatem,  et  auctoritatem  aliorum  quos  ymitatus  est, 
oportet  considerare  quibus  condicionibus  acquiritur  auctoritas 
et  fides  adhibenda.  Et  hic  oportet  considerare  bene  dicta 
Tullii  in  Topicis  et  Commentarinm  Boecii  super  ilkim  librum, 
precipue  in  5°  libro  Commentarii  Boecii,  atque  librum  Tullii 
De  Oratore,  et  Hbrum  De  Vnlgati  Judicio  Sermonis^  super 
omnia  vero  legantur  ea  que  Alfarabius  et  Avicenna  dicunt 
de  probacione  secte  et  cui  credendum  sit. 

Et  '  post  hoc  oportet  quod  legislator  constituat  sibi  succes- 
sorem,  sed  cum  consensu  majorum  et  vu]gi,'ut  dicit  Avicenna  \ 
'  et  ut  talem  eHgat  qui  bene  regere  possit,  et  sit  prudens  et 
honestorum  morum,  sciH'cet,  audax  et  mansuetus,  et  peritus 
gubernandi,  et  peritus  legis,  quo  nuHus  sit  pericior,  et  hoc  sit 
manifestum  omnibus,  Si  autem  postea  discordaverint  in  hoc, 
ita  ut  aHum  veHnt  eHgere,  jam  negaverunt  Deum,  ut  dicit,  et 
ideo  oportet  interponere  judicia  in  lege  sua,  ut  quisquis  se 
intrudere  voluerit  postea,  tota  civitas  unanimiter  irruat  in  eum 
et  occidat,  quod  si  potuerint,  et  non  fecerint,  jam  contra- 
dixerunt  Deo,  .  .  .  nec  est  reus  sanguinis  qui  interficit  hujus- 
modi,  ita  tamen  ut  prius  innotescat  populo.'     Si  autem  iHe 

*  loc.  cih  t.  X.  c.  5. 


29 

qui  debet  institui  non  sit  dignus,  et  probatum   fuerit,  alius 
instituatur.     Hec  omnia  dicunt  philosophi  manifeste. 

Hec  et  hujusmodi  multa  aha  docent  philosophi,  quorum 
libri  sunt  in  lingua  latina,  ut  Cicero  De  Republica,  et  Apuleius 
De  Dogmate  Platonis,  et  Avicenna  \x\  Radicibus  Civilis  Sciencie, 
quas,  ut  dicit  in  prohemio  libri  Stifficicncie,  innuebat  ad  summam 
sciencie  moralis  quoad  usque  in  hac  intencione  librum  edit 
proprium  et  singularem.  Et  Alfarabius  in  tractatu  ^  De  Sciencia 
Civili,  et  plures  alii,  multoque  de  hac  materia  in  libris  Senece, 
et  TuIHi,  et  aliorum  prenominatis.  Set  Hbri  Platonis  De  Re- 
publica  non  habent  in  latino,  neque  complete  habentur  Hbri 
AristotiHs  qui  immediate  sequntur  lo  Hbros  Ethice,  ut  prius 
tactum  est,  neque  Hbri  Theophrasti  qui  complevit  seu  exposuit 
philosophiam  AristotiHs.  Quia,  ut  ait  TuHius  in  Hbro  5° 
Achademicorum  ^,  '  Aristotiles  et  Theophrastus  non  solum 
private  vite  racionem,  set  rerum  pubHcam  reccionem,  omnium 
fere  civitatum  non  solum  Grecie  set  Barbarie  tradiderunt, 
Aristotiles  tamen  mores,  et  instituta,  discipHnas,  Theophra- 
stus  leges  ^  edocuit.'  Set  hoc  intelHgendum  est  quantum  ad 
expHcacionem  earum  quibus  Aristotiles  sanxivit.  Quia  Alfa- 
rabius  et  translator  Ethice  de  Greco  in  Arabicum  testantur 
eum  fecisse  Hbrum  legum,  et  ipsemet  in  'aw^Ethice  fatetur  |  se  2S 
descendere  ad  leges  civitatum  simpHcium,  ut  prius  tactum  est. 

QUOMODO  vero  cognicio  et  amor,  reverencia  divine  maje- 
statis,  et  desiderium  future  feHcitatis,  et  virtutum  perfeccio, 
meHus  habeatur  per  contemptum  diviciarum  et  deHciarum,  et 
honorum  et  glorie,  et  pulchritudinis,  et  roboris  corporaHs,  et 
ceterarum  corporis  graciarum,  ideo  philosophi  multipHciter  in- 
struxerunt  mundum  in  horum  contemptu,  et  verbo  et  facto. 
Aristotiles  enim  ipse  summus  philosophorum,  ut  omnes  testan- 
tur,  in  contemptum  mundi  cum  omnibus  diviciis,  et  honoribus,  et 
voluptatibus  suis,  patriam  reHquit,  in  exiHo  suam  vitam  finivit. 
Et  Theophrastus  ejus  precipuus  successor  in  philosophia,  ut 
TulHus  recitat  de  eis  in  5°  De  Quescionibus  Tusculanis,  qua- 
tinus  postquam  uterque  docuisset  quaHter  in  repubHca  princeps 
conveniret  incHnaciones,  et  momenta  temporum  quibus  esset 

*  ?  MS.  decem.     This  tract  is  included  in  the  De  Scientiis. 
^  DeFin.v.4.  3  MS.  leget. 


30 

moderandus,  quieta  contemplacione  vitam  finirent.  Que  quia 
Dei  erat  vite  simillima  a  sapiente,  visa  est  dignissima,  sicut  Cicero 
de  eis  narrat  in  5°  Achadejnicoriim.  Sciebant  enim  illud  quod 
Avicenna  in  Moraiibus  dicit  ^, '  speculator  quanto  plus  addiderit 
speculacione  tanto  plus  addetur  ad  felicitatem,'et  ideo  voluerunt 
extra  mundi  tumultum  ire  quatinus  quietem  speculacionis 
sapiencie,  et  contemplacionem  felicitatis  future  possiderent. 
Non  solum  autem  ipsi,  set  alii  nobilissimi  philosophi  et  patres 
philosophorum,  ut  Zenocrates  qui  fuit  veteris  Achademie 
princeps,  sicut  Censorinus  dicit  in  libro  De  Die  Natali'^,  et 
Carneades,  qui  fuit  auctor  3^  Achademie.  Platonici  enim 
vocati  sunt  Achademici  a  loco  in  quo  Plato  studuit,  et  diver- 
silicati  sunt  in  sectas  multas  post  mortem  magistri  sui.  Set 
non  sokim  isti,  set  et  quam  plures  alii,  quos  nominat  TulUus 
usque  ad  16,  et  alii  innumerabiles  ut  ipse  dicit,  etates  suas  in 
exilio  et  perpetua  peregrinacione  consumpserunt,  qui  semel 
egressi  nunquam  domum  reversi  sunt.  Set  non  solum  factis, 
set  verbis,  et  scriptis,  et  sentenciis  pulchris,  mundum  cum 
omnibus  suis  vituperaverunt  et  despexerunt.  Dicit  enim  Pto- 
lomeus  in  Sapicnciis  suis :  '  Inter  homines  alcior  est  qui  non 
curat^  in  cujus  manu  sit  mundus.'  Et  Zenophon  Socraticus 
dixit :  '  Nichil  egere  est  Dei,  quam  minime  autem  proximum 
est  Deo,'  sicut  recitat  Censorinus.  Et  Socrates,  ut  nichil  deter- 
minatum  de  mundo  ascriberet  sibi,  totum  mundum  patriam 
suam  diffinivit.  Cum  enim  '  quereretur  ab  eo  [cujatem]  ^  se 
diceret :  "  Mundanum,"  inquit,  tocius  enim  mundi  incolam  et 
civem  se  arbitrabatur,'  ut  Cicero  ^,  quatinus  nichil  mundi  sibi 
determinaret  ^.  Et  Seneca  5°  De  Natiiralibus  veraciter  judi- 
28  b  1.  cans  mundum  |  terrenum  esse  punctum  respectu  ceH,  hoc  est 
per  astronomicam  scitur  certitudinem,  omnia  qile  in  hoc  mundo 
humano  inter  homines  describuntur  viHficat  multum  et  ad- 
nichilat,  respectu  ceH  ad  quod  factus  est  homo.  Dicit  "^  igitur 
'  Qui  jam  animum  laxat  et  preparat  ad  cogitacionem,  dignum- 
que  efficit  ut  in  consorcium  Dei  veniat,  tunc  consummatum 

^  Met.  t.  ix.  c.  7. 

-  *  Xenocrates  Platonicus  veteris  Academiae  princeps,'  cap.  5.  f.  2  b.     Paris. 
1524,  fo. 
3  MS.  artat.  ■•  Blank  in  MS.  «   Tiisc.  Disp.  v.  37. 


31 

habet  plenumque  bonum  sortis  humane,  cum  calcato  causam 
malo  petit  altum,  et  interiorem  nature  sinum  venit,  tunc  juvat 
inter  ipsa  sydera  vagantem  divitum  pavlmenta  ridere  et  totam 
cum  auro  suo  terram,  non  illo  tantum,  dico,  quod  egessit,  set 
illo  quod  in  occulto  servat  posteriorum  avaricie,'  '  Hoc  est 
punctum  quod  inter  tot  gentes  ferro  et  igne  dividitur.  O  quam 
ridiculosi  sunt  termini  mortalium !  ultra  Histrum  Dacus  non 
exeat.  Parthis  obstat  Eufrates,  Danubius  Sarmatica  atque 
Romana  discriminet,  Renus  Germanie  modum  faciat.  Pire- 
neus  inter  Galliam  et  Hispaniam  medium  extollat  jugum. 
Inter  Egyptum  et  Ethiopiam  harenarum  inculta  vastitas  jaceat. 
Si  quis  formicis  det  intellectum  hominis,  nonne  ille  unam 
aream  in  multas  ^  dividunt  provincias  ?  Cum  videbis  excercitus 
sub  tectis  ire  vexilHs,  equitem  modo  exteriora  explorantem 
modo  a  lateribus  affusum,  formicarum  iste  discursus  est  in 
angusto  laborancium.  Quid  illi  et  nobis  interest,  nisi  exigua 
mensura  corpuscuH?  Punctum  est  illud  in  quo  navigatis,  in 
quo  bellatis,  in  quo  regnatis.  Sursum  ingencia  spacia  sunt, 
in  quorum  possessionem  animus  admittitur  ;  ac  velud  vinculis 
hberatus  in  originem  redit.  Et  hoc  argumentum  est  divini- 
tatis  sue,  quod  illum  delectant  divina  "^  nec  ut  aHenis,  set  ut 
suis  interest  tunc  temptabit  prioris  domiciHi  anguscias.  Quod 
enim^,  ab  ultimis  Hispanie  usque  ad  Indosjacet,  paucissimorum 
dierum  spacium  est  si  navem  suis  ferat  ventus.  At  iHa  regio 
celestis  per  36,000  annorum  velocissimo  sideri  *  viam  prestat.' 
Quia  sine  dubio  una  revolucio  stellarum  fixarum  ^  propria  super 
polos  zodiaci  non  potest  fieri  in  minori  tempore  quam  in 
centum  annis,  non  transit  nisi  gradum  unum  de  circulo  in  quo 
corpus  steUe  ymaginabiHter  movetur  equidistanter  zodiaco,  et 
circa  polos  ejus,  ut  ex  Ptholomeo  et  Alfaragano  manifestum  est. 

Et  Apuleius,  in  Hbro  De  Deo  Socratis  dicit  convenienter 
omnia  bona  extrinseca  et  corporis  esse  despicienda,  nec 
consideranda  in  laude  hominis  boni,  super  his  verbis  :  '  Homini- 
bus  contemplandis  noH  iUa  aHena  existimare,  set  ipsum 
hominem  penitus  considera,  ut  meum  Socratem  pauperem 
expecta.  AHena  autem  voco  que  parentes  pepererunt,  et 
que  fortuna  largita  est,  quorum  nichil  laudibus  Socrati  meo 

^  MS.  multos.      ''■  MS.  divicia.      ^  MS.  ens.      ^  MS.  fidei.      ^  MS.  fixorum. 


32 

28  b  2.  admisceo,  nullam  generositatem,  nullos  |  longos  natales,  nuUas 
invidiosas  divicias.  Igitur  omnia  similiter  aliena  numeres  ; 
generosus  est  ?  parentes  laudi.  Dives  est  ?  non  credo  fortune 
magis  ista.  Validus  est  ?  egritudine  fatigabitur.  Pernix  est  ? 
stabit  in  senectute.  Formosus  est  ?  expecta  paulisper,  et  non 
erit.  At  enim  bonis  artibus  doctus,  et  adprimas  eruditus,  et 
quemlibet  homini  sapiens  et  boni  consultus  ?  tandem  aliquando 
ipsum  virum  laudas.  Hoc  enim  nec  a  patre  hereditarium  est, 
nec  a  casu  pendiculum,  nec  a  suffragio  amminiculum,  nec 
a  corpore  caducum,  nec  ab  etate  mutabile.  Hec  omnia  meus 
Socrates  habuit,  et  ideo  cetera  habere  contempsit.'  Propter 
quod  Tullius  in  libro  De  Paradoxis^  gloriatur  se  nunquam 
aurum  nec  argentum  nec  honorem  nec  aliquid  hujusmodi 
computare  inter  bona.  Et  Sallustius  in  Ca\ti\linario^  dicit 
'  Fortuna  .  .  .  res  cunctas  magis  ex  libidine  quam  ex  vero 
celebrat.  .  .  .  Primo  pecunie,  deinde  imperii  ^  hec  cupido  fuit : 
ea  quasi  materies  omnium  malorum  fuere.  Namque  avaricia 
fidem  probitatem  ceterasque  artes  bonas  subvertit ;  pro  his 
superbiam,  crudelitatem,  Deum  negligere,  omnia  venalia 
habere  edocuit.'  *  Avaricia  pecunie  studium  habet  quam  nemo 
sapiens  concupivit :  ea  quasi  venenis  mahs  imbuta  corpus 
animumque  virilem  efifeminat ;  semper  infinita  insaciabilis, 
neque  copia  neque  inopia  minuitur  .  .  .'  '  Ambicio  quidem 
dominandi  multos  mortales  falsos  fieri  coegit,  aliud  in  pectore 
clausum,  ahud  in  lingua  permixtum  habere.  Eciam  cum  vita 
hominum  sine  cupiditate  agebatur,  satis  cuique  sua  placebant. 
Verum  ubi  superbia  dominandi  invasit,  fortuna  simul  cum 
moribus  immutatur.'  Propter  quod  in  6*»  De  Bencjiciis^ 
Seneca  alloquens  superbos  propter  bona  fortune  dicit :  '  Omnia 
ista  que  vos  tumidos  et  supra  humana  elatos  obHvisci  cogunt 
vestre  fragiHtatis,  que  ferreis  claustris  custoditis,  que  ex 
aHeno  sanguine  rapta  vestro  defenditis,  propter  que  ruptis 
tociens  affinitatis  amicicie  collegii  federibus,  non  sunt  vestra  ; 
jamque  ad  aHum  dominum  spectancia  sunt  ;  aut  hostis  iHa,  aut 
successor,  aut  ignis  vel  ahud  infortunium  invadet.  Queris 
quomodo  iHa  tua  facics  ?     Dona  dando.     Consule  igitur  rebus 

*  Paradoxon  i.  *  Cat.  caps.  8,  lo.  ii. 

'  MS.  nuper.  *  De  Bvn.  vi.  3. 


33 

tuis,  et  certam  tibi  earum  atque  inexpugnabilem  possessionem 
para  ;  honestiores  illas  non  solum,  set  et  tuciores  facturus. 
In  quo  te  divitem  aut  potentem  putes,  quamdiu  possides,  sub 
nomine  sordido  jacet ;  domus  est,  servus  est,  nummi  sunt. 
Cum  donasti,  beneficium  est.'  Et  ideo  querit  in  libro 
Prinianim  Epistolarum :  '  Quis  est  dignus  Deo  nisi  qui  opes 
contempsit  ?  '  Unde  in  libro  De  Rcmcdiis  Fortuitorum  optime 
respondet  pro  paupertate  et  contra  divites  ;  '  Aliquis  dicit  pau- 
pertas  mihi  gravis,  Et  Seneca  ^  respondit :  Imo  tu  paupertati. 
Non  in  paupertate  |  vicium  est  sct  in  paupere.  Illa  expedita  29  a 
est,  hilaris,  tuta.  Pauper  es  quia  videris.  Nichil  deest  avibus, 
pecora  in  aere  vivunt.  Accepit  ille  grandem  pecuniam,  ergo  et 
superbiam.  Hominem  illum  judicas,  arca  est  ^.  Quis  erario, 
quis  plenis  invidet  loculis^?  Quem  tu  dominum  existimas 
pecunie,  loculus  est.  Si  prodigus  sit,  non  habebit :  si  avarus,  non 
habet.  Iste  quem  tu  felicem  credis,  sepe  dolet,  sepe  suspirat. 
Multi  illum  comitantur.  Mel  musce  sequuntur,  cadavera  lupi, 
frumentum  formice.  Predam  sequitur  ista  turba,  non  hominem.' 
De  voluptatibus  quidem  vite  satis  pulcra  loquntur.  Et 
Cicero  in  hbro  De  Senectute  sic  dicit  *  :  '  Cum  homini  Deus 
nichil  prestabilius  mente  dedisset,  huic  divino  muneri  nichil 
tam  inimicum  quam  voluptas.  Impedit  enim  consilium 
voluptas,  racioni  inimica,  et  mentis  oculos  perstringit.  Magnus 
eciam  Architas  Tharentinus  Pichagoricus,  et  Platonis  magister, 
nemini  censebat  fore  dubium  quin  quamdiu  voluptate  gauderet, 
vel  agitare  mentem,  nichil  racionem  nichil  cogitacionem  conse- 
qui  posse ;  si  quidem^  cum  major  sit  atque  longinquior  omne 
animi  himen  extinguit.'  Ut  TulHus  in  4°  De  Quescionibus'^ 
dicit:  '  Intemperanciam  esse  fontem  omnium  perturbacionum 
animi,  que  est  a  tota  mente,  a  recta  racione,  defeccio,  sic 
adversa  a  prescripcione  racionis  ut  nullo  modo  appeticiones 
animi  nec  regi  nec  contineri  queant.'  Et  ideo  Phnius  dicit  in 
\''  Hbro  Naturalis  Historie  :  '  Postquam  voluptas  vivere  cepit 
vita  desiit.'  Et  Aristotiles  in  Hbro  De  Regimine  Vite  ^  dicit 
Alexandro  :  '  DecHna  conatus  bestiaHum  voluptatum,  carnales 
enim  appetitus  incHnant  animum  ad  corrumptibiles  voluntatcs 

'  MS.  Sena.  ^  MS.  uta.  '  MS.  oculis. 

*  c.  xii.  40,  41.  ■'   Tiisc.  Disp.  iv.  9.  "  Sec.  Sec.  (155 0  fo.  B.  i. 

D 


34 

anime  bestialis,  nulla  discrecione  prehabita.  Et  ideo  corpus  cor- 
rumptibileletabitur,etcontnstabiturincorrumptibilisintellectus. 
Conatus  igitur  voluptatis  generat  carnalem  amorem.  Carnalis 
autem  amor  generat  avariciam,avaricia  generat  desiderium  divi- 
ciarum ;  desiderium  diviciarum  generat  inverecondiam ;  invere- 
condia  presumpcionem,  presumpcio  infidelitatem.'  Et  cum 
duplex  sit  modus  voluptatis,  unus  in  libidine,  alius  in  crapula  et 
ebrietate,  querit  Tullius  in  5°  De  Qiiescio7iibiis  -^ :  '  IUum  quem 
libidinibus  inflammatum  et  furentem  videmus,  omnia  rabide^ 
appetentem  cum  inexplicabili  cupiditate  afifluenciam  voluptates 
undique  hauriat  eo  gravius  ardenciusque  sicientem,  nonne 
racione  miserrimum  dixeris  ?  '  Et  Seneca  dicit  in  7°  De  Bene- 
jiciis^:  '  Hec  voluptas  fragilis  est,  brevis  fastidio  objecta  quo 
avidius  hausta  est,  cicius  ^  in  contrarium  residens,  cujus  subinde 
necesse  est  aut  peniteat  aut  pudeat,  in  qua  nichil  magnificum 
aut  quod  naturam  hominis  Deo  proximi  deceat,  res  humilis 
membrorum  turpium  exitu  feda.'  Et  Seneca  in  libro  Declavia- 
29  a  2.  cionum  secundo  dicit,  '  Ado|lescens  luxuriosus  peccat,  senex 
luxuriosus  insanit.'  Et  Cicero  4°  De  Qnescionibns^  hunc 
Hbidinosum  curare  docens,  ostendit  istius  voluptatis  vilitatem 
sub  hiis  verbis  :  '  Sic  igitur  affecto  hoc  adhibenda  curacio  est 
ut  ostendatur  quam  leve,  quam  contemnendum,quam  nichili  sit 
omnino,  quam  facile  vel  aliunde  vel  alio  modo  perfici  vel  omnino 
negligi  possit.  Abducendus  ^  est  enim  eciam  nonnunquam  ad 
alia  studia,  sollicitudines,curas,negocia;  loci  denique  mutacione, 
tanquam  egroti  non  convalescentes,  curandus  est.  Maxin\e 
aut  inde  admovendus  quantus  sit  furor  amoris.  Omnibus 
enim  ex  animi  perturbacionibus  est  perfeccio  nulla  vehemencior, 
ut  si  jam  ipsa  accusare  nolis,  stupra  dico  et  adulteria,  incesta 
denique  quorum  omnium  accusabilis  est  turpitudo  ;  set  ut 
hec  omittas,  perturbacio  ipsa  mentis-  in  amore  feda  per  se  cst. 
Nam  ut  hec  preteream  que  sunt  furoris,  que  videntur  esse 
mediocria,  injurie,  suspiciones,  inimicicie,  bellum,  pax  rursum 
incerta,'  que  omnia  consequuntur  libidinosos.  Hec  sic  ut 
'  postulas  racione  certa  facere,  nichilo  plus  agas,  quam  si  dcs 

1  Thsc.  Disp.  V.  6.  ^*  MS.  rapide.  ^  De  Bm.  vii.  2. 

*  This  word  seems  to  have  becn  corrected.  *  Tnsc.  Disp.  iv.  35. 

*  MS.  Adducendum. 


35 

operam  ut  cum  racione  insanias.  Hec  inconstancia  mutabilitas 
mentis  quem  non  ipsa  pravitate  deterreat  ^  ?  Est  eciam  illud 
quod  in  perturbacione  dicitur  demonstrandum,  nullam  esse 
nisi  opinabilem,  nisi  judicio  susceptam,  nisi  voluntariam. 
Etenim  si  naturalis  amor  esset  et  amarent  omnes  et  amarent 
semper,  neque  alium  pudor,  alium  cogitacio,  alium  societas 
deterreret.'  Et  propter  hoc  Aristotiles  in  Secretis  Secretonnn 
dicit  Alexandro  - :  '  Clemens  Imperator,  noli  te  inclinare  ad 
coitum  mulierum,  quia  coitusest  quedam  proprietasporcorum. 
Oue  gloria  tibi  est  si  excerceas  vicium  irracionabilium  besti- 
arum,  et  actus  brutorum  ?  Crede  mihi  indubitanter,  quia  coitus 
est  destrucciocorporis  et  abbreviacio  vite,  et  corrupcio  virtutum, 
legis  transgressio,  femineos  mores  generat.' 

De  voluptate  vero  que  est  in  crapula  et  ebrietate,  Seneca 
dicit  in  hbro  Epistolarum  primarum,  83  ^ :  '  Quam  multa 
ebrii  faciunt  quibus  sobrii  erubescant.  Nichil  ahud  esse  ebrie- 
tatem  quam  vokmtariam  insaniam.  Extende  in  plures  dies 
illum  hebrium  habitum,  numquid  autem  furore  dubitabis  ?  .  .  . 
Certe  eruit  omne  vicium  ebrietas,  et  incendit,  et  detegit  ; 
obstantem  malis  conatibus  verecundiam  removet ;  ubi  possedit 
animum  nimia  vis  vini,  quicquid  mali  latebat  emergit.  Tunc 
libidinosus  cupiditatibus  suis  quantum  petierint,  sine  dilacione 
permittit ;  tunc  impudicus  morbum  confitetur,  tunc  petulans 
non  linguam,  non  manum  continet.'  Et  post  multa  alia  de 
hac  materia  dicit :  '  Fere  vinolenciam  *  crudelitas  sequitur,  de- 
bellatur  enim  exasperaturque  sanitas  mentis.  Quemadmodum 
difficiles  faciunt  oculos  diutini  morbi  ad  nimiam  radii  sohs 
offensionem,  ita  ebrietates  continue  |  efferant  animos.  Nam  29  b 
cum  sepe  apud  se  non  sint,  consuetudo  insanie  duratura  vicia 
vino  concepta,  eciam  sine  illo  valent.'  Et  Seneca  primo  De 
Naturalibtis  ^  contra  dehciosos  in  potu  ait :  '  O  dii  boni,  quam 
facile  est  extinguere  sitim  sanam,  sitim  istam  putas  dehciarum? 
Febris  est,  et  quidem  eo  acrior  quod  non  tactu  venarum,  neque 
in  cutem  effuso  calore  deprehenditur,  set  cor  ipsum  excoquit 
luxuria,  in  vicium  malum,  voluptati  dissonantem.' 

Placet  preteritis  nunc  in  fine  subjungere  Anacharsis  philo- 

^MS.  deteritat.  2  gj   cit.  fo.  B.  iii.  3  £p  83  (ijb.  xii.  i). 

*  MS.  violenciatn.  *  Nat.  Qitesi.  iv.  13. 

L)  3 


36 

sophi  epistolam  quam  Hammoni  diviti  conscripsit  sub  his 
verbis:  'Anacharsis  Hamoni  salutem.  Michi  amictui  est 
Sciticum  tegimen,  calciamentum  solorum  callum,  cubile  terra  ; 
pulmentum  fames :  lacte,  caseo,  carne  vescor,  Quare  ut  ad 
me  quietum  venias.  Munera  ista  quibus  delectatus  es  civibus 
tuis  vel  diis  immortalibus  dona.'  Tullius  quinto  Qiiesciommi  ^ 
hanc  epistolam  libenter  recitat.  Set  Seneca  in  Primarum 
Epistolarttm  libro  dicit  '  Qui  exit  in  lucem  hujus  mundi, 
contentus  sit  ut  pane  et  aqua  vivat.'  Et  in  Phedrone  Platonis 
legimus  quod  manifestus  est  ille  philosophus  absolvens  quam 
maxime  animam  a  corporis  communione,  qui  minime  sollicitus 
est  voluptatum  que  per  corpus  sunt.  Meditacio  enim  recte  philo- 
sophorum  est  solucio  et  separacio  anime  a  corpore.  Confidere 
decet  de  sui  anima  virum  qui  voluptates,  que  circa  corpus 
sunt,  permisit  valere  velut  alienas,  exornans  animam  non 
alieno  verum  sui  ipsius  ornatu,  sobrietate,  justicia,  fortitudine, 
liberalitate,  atque  veritate.  Quapropter  Tullius  in  libro  De 
Immortalitate  Anime'^  ex  multis  concludit  quod  '  tota  vita 
philosophorum  commentacio  mortis  est ' ;  secernere  a  corpore 
animum,  nec  quicquam  aliud  est  quam  emori.  Distinguamus 
ergo  nos  a  corporibus,  id  est,  consuescamus  mori,  hoc  dum 
erimus  in  terris  erit  illi  celesti  vite  simile,  et  cum  illuc  ^  ex 
hiis  vincuHs  feremur  .  .  .  tum  denique  vivemus.'  Nam  '  hec 
quidem  vita  mors  est,'  ut  ipse  dicit  eleganter.  '  Nec  Hbera- 
bitur  homo  ab  hoc  mundo  et  ab  ejus  illecebris,  nisi  postquam 
homo  totus  suspensus  ab  illo  mundo  celesti  desideret  id  quod 
est  ibi  et  amor  eorum  que  sunt  ibi  removeat  eum  omnino 
a  consideracione  ejus  quod  est  post  se,'  ut  in  Moralibiis  dicit 
Avicenna  *  egregie. 

EX  his  potest  satis  in  universali  patere  quoci  tota  philoso- 
phorum  intencio  principahs  et  finalis  fuit  circa  divinam 
et  angelorum  cognicionem  et  cultum,  et  morum  honestatem, 
et  legum  nobilitatem,  cum  contemptu  bonorum  istius  vite  tem- 
poralis,  ut  pervenirent  ad  statum  future  beatitudinis.  .  Set  quia 
intellectus  noster  se  habet  ad  ea  que  sunt  manifestissima  in 
natura  sua,  vekit  oculus  vespertilionis  ad  lumen  solis,  et  hec, 
que  nunc   tacta   sunt,  sunt    hujusmodi,   ideo  non    potuerunt 

•  Tusc.  Disp.  V.  32.        2  ibid.  i.  31.        ■    MS.  ill'.         *  Avic.  Met.  t.  ix.  c.  7. 


37 

attingere  ad  plenam  horum  vcritatem,  nec  ad  certitudincm 
sufficientem,  propter  quod  |  Avicenna  dicit^  quod  pulcritu- 29  b  3. 
dinem  domini  seculorum  qui  est  ei  in  regno  suo,  et  sue  virtutis 
infinite,  et  primorum  principiorum  que  sunt  proxima  domino 
seculorum,  est  nostra  disposicio  [ni]  sicut  disposicio  surdi 
a  nativitate  ad  armoniam^  ut  prius  ejus  auctoritas  plenior  tacta 
est.  Et  Aristotiles  ideo  in  fine  Ethice  quando  descendit  ad 
librum  legum  dicit  ^  quod  '  propositum  suum  est  perfeccio 
speculacionis  secundum  mensuram  posse  philosophie  in  rebus 
humanis,'  non  presumens  dare  simpHciter  perfecte  veritatem 
legum  vivendi,  sciens  suum  defectum  et  imperfeccionem  philo- 
sophie,  in  qua  tamen  prevaluit  ultra  omnes.  Et  Alfarabius 
loquitur  melius  omnibus  in  hac  parte,  videhcet,  quod  totum 
quod  est  in  sectis  non  est  via  sua  ut  experiantur  racionibus 
humanis  quoniam  sunt  alcioris  ordinis ;  cum  sint  assumpte 
ab  inspiracione  divina  quoniam  in  eis  secreta  sunt  divina, 
a  quorum  com  prehensione  debihtantur  raciones  humane, 
neque  consequuntur  ea.  Et  iterum  hominis  via  non  est,  ut 
ipsum  adipisci  faciat  prophecia  vel  inspiracio,  nisi  illud  cujus 
proprietas  est ;  ne  iUud  comprehendat  racione  sua,  et  a  quo 
racio  ipsius  pertransit.  Nam  si  non,  tunc  inspiracionem  non 
esset  intencio  neque  lucrum,  cum  homo  non  lucraretur  nisi 
illud  quod  scit,  et  quod  ei  est  possibile  comprehendere  racione 
sua.  Et  si  ita  esset  dimittendi  essent  homines  racionibus 
suis,  et  non  esset  eis  necessaria  prophecia  neque  inspiracio, 
verum  ilhid  non  est  factum  eis.  Quapropter  oportet  ut  sic 
illud  quod  adipisci  faciat  inspiracio,  cujus  comprehensio  non  est 
in  potencia  nostrarum  racionum,  ampHus  non  ihud  tantum,  imo 
quod  nostre  raciones  negant.  Nam  totum  quod  vehementer  est 
negatum  apud  nos  est  ultimum  in  hoc,  ut  sit  adeptum  per 
inspiracionem.  Et  iliud  est,  quoniam  illa  que  accipiuntur  in 
sectis  que  negant  et  abhorrent  mentes,  non  sunt  in  veritate 
neganda,  imo  sunt  vera  in  racionibus  divinis.  Nam  Hcet 
homo  consequatur  finem  in  humanitate,  tamen  ordo  ejus  apud 
habentem  raciones  diversis  est  ordo  infantis  et  pueri  apud 
hominem  perfectum.  Sicut  enim  plures  infancium  et  puerorum 
negant  suis  racionibus  de  ihis  rebus  que  in  veritate  non  sunt 

'  Met.  t.  ix.  c.  7.  '•'  Averroes  in  Ethicis,  1.  lo.  c.  ii,  in  fine. 


38 

negande,  et  tamen  maturos  que  sint  impossibiles,  similiter  est 
ille  qui  est  in  fine  perfeccionis  racionis  humane  apud  habentes 
raciones  divinas.  Et  sicut  homo  antequam  erudiatur  et  exer- 
ceatur  negat  res  possibiles  et  abhorret  eas,  et  videtur  ei  quod 
sint  impossibiles,  et  quando  eruditur  in  scienciis  et  exercetur 
in  experimentis  removentur  ab  illo  vie  in  eis,  et  convertuntur 
que  aput  eum  fuerunt  impossibiles,  et  fiunt  ei  necessarie. 
SimiHter  non  prohibetur  homo  perfecte  humanitatis  quando 
neget  res,  et  videantur  ei  impossibiles  preter  quod  in  veritate 
sit  ita.  Et  ideo  propter  imperfeccionem  humanam  oportet 
ponere  inspiracionem  et  revelacionem.  Et  propter  hoc  per- 
30  a  I.  ceperunt  |  philosophi  quod  ipsi  defecerunt  a  debita  cognicione 
istorum,  nec  potuit  mens  hominis  de  se  ad  hoc  sufficienter 
transcendere.  Set  percipientes  bonitatem  divinam  esse  infini- 
tam  ex  hac  concluserunt,  quod  Deus  revelaret  mundo  in 
salutem  hominum  quod  ex  se  habere  non  possent :  unde 
Avicenna  dicit  in  Radicibiis  Moralis  Philosophie  ^  quod  '  non 
potest  esse  ut  prima  causa  provideat  alias  utiUtates  in  hoc 
mundo,  et  non  provideat  istam.'  Set  non  debuit  fieri  revelacio 
omnibus  vel  pluribus  propter  discordias  et  sectas  et  hcreses. 
Quia  si  plura  essent  capita  in  populo  nulkim  eorum  obediret 
alii,  et  ideo  orirentur  divisiones  reipublice :  propter  quod 
oportuit  uni  tantum  fieret  revelacio  voluntatis  divinc. 

In  omni  enim  genere  est  unum  ad  quod  omnia  reducuntur ; 
et  iste,  ut  dicit  Avicenna^  erit  quasi  deus  humanus  quem 
licet  adorare  post  Deum,  quia  ipse  est  rex  terreni  mundi,  et 
vicarius  deum  illo.  Et  hic  est  homo  cujus  anima  acquirit 
honestates  practicas  '  in  cujus  viribus  animalibus  sunt  hee  tres 
proprietates,  ut  audiat  ^  verbum  Dei,  et  videat^  angelos  trans- 
figuratos  coram  se  in  forma  qua  possent  videri,  et  fiat  in  ejus 
auribus  vox  quam  ipse  audit,  que  est  ex  parte  Dei  et  angelorum 
quamvis  non  sit  verbum  hominum  nec  animalis  terreni,  et  hic 
est  cui  datur  spiritus  prophecie.'  Hec  omnia  dicit  Avicenna, 
et  alii  hoc  idem  volunt.  Et  determinat  quod  hic  debet 
accipere  legem  a  Deo  et  communicarc  eam  mundo,  et  ex- 
ponere  eam  et  predicare.  Et  hic  cst  quem  querimus,  legifcr 
noster  Dominus  Jhesus  Christus,  ct  impossibilc  cst  quod  sit 

'  Met.  t.  X,  c.  2.  2  Md.  t.  X.  c.  i.  =  MS.  audiunt. 


39 

alius  cujus  secta  sit  illa  de  qua  dicit  Avicenna,  quod  per 
totum  mundum  est  dilatanda.  Et  hoc  potest  persuaderi 
multis  ex  predictis,  et  solum  transibo  hic  innuendo  modos. 

Unus  est  per  ea  que  de  domino  nostro  Jhesu  Christo  dicta 
sunt  ab  Ethico  et  Alchimo  cum  eorum  aliis  dictis.  Quoniam 
dicunt  ^  quod  '  dyabolus  qui  primus  conditus  fuerat  et  primus 
corruerat,  in  die  judicii  ante  omnes  pessimos  homines  punictur, 
et  in  inferno  recludetur.  Ouia  qui  creatur  prefulsit  in  ordine 
primus  et  viarum  dei  claruit  in  rude-  miraculum,  idem  primus 
in  novissimo  judicio  terribili  venturo  penas,  quales  ab  inicio 
dicte^  sunt,  in  caverna,  laci*  tot  ante  tribunal  regis  in  ipso 
judicio  sunt  dilate,  .  .  .  ut  cernant  impii  truculentissimum  ac 
furibundum  mortis  auctorem,  quem  secuti  fuerunt  in  desideria 
multa  et  inutilia  et  nociva.'  Et  iterum  de  Antichristo  ipse 
Ethicus  scribit.  Quoniam  cum  ipse  fuisset  astronomus 
circuiens  cum  discipuHs  suis  universas  provincias  et  maria 
perlustrasset,  devenit  tandem  ad  regiones  septentrionales, 
contra  ubera  Aquilonis  circa  Elyemum  Portum.  Et  describit 
ibi  gentem  pessimam  ultra  omnes  alias  naciones  ^  '  que  gens 
Antichristi  temporibus  multam  faciet  vastaciojnem  et  eum  3^  ^  2. 
deum  deorum  appellabunt  cum  eorum  semine  pessimo  recluso 
post  portas  Caspias.'  Ex  Antichristi  igitur  diffinicione,  et 
ex  judicio  futuro  in  quo  dyabolus  et  impii  condempnabuntur 
a  judice  Christo,  et  ex  hoc  quod  'justi  merebuntur  videre 
Dominum  Deum  suum,  Christumque  regem  suum,  et  fixuras 
clavorum,'  ut  prius  tactum  est,  facile  convincet  providens  ^ 
homo,  Dominum  Christum  esse,  qui  ahquando  presens  isti 
mundo  merito  fuerit  mediator  Dei  et  hominum,  et  vicarius 
Dei  in  terra,  et  adorandus  et  colendus,  pro  legislatore  veraciter 
invento.  Et  ad  pleniorem  certitudinem,  addemus  verba 
Platonis  prius  tacta  de  Christo  nobihssima,  et  ipsius  Albu- 
mazar  ^  qui  de  honestate  et  mundicia  Virginis  gloriose  saciari 
non  potuit  eam  simul  cum  hoc  in  tripHci  hngua  nominans, 
et  dicens,  '  Quam  vocamus  Celechius  Tarostai  cui  Persicum 
nomen  Sedios  Tarzama,  Arabice  interpretatum  ad  Renepha, 
id  est,  virgo  munda,  puella  dico,'  et  cetera  que  tacta  sunt  prius. 

1  loc.  cit.  p.  6.  -  MS.  videre.  •'  MS.  date.  *  MS.  lori. 

*  p.  19,  loc.  cit.  *  MS.  prudcns.  '^  See  p.  8  for  full  quotation. 


40 

Secundus  modus  est  per  legem  suam,  que  in  nobilitate  finis, 
et  eorum  que  sunt  ad  finem  excedit  alias  sectas  in  infinitum, 
et  ideo  per  totum  mundum  si  esset  infinitus  deberet  dewlgari. 

Tercius  modus  est  per  certitudinem  istius  secte,  et  per 
perfeccionem  que  ex  revelacione  certissima  sibi  in  quantum 
homo,  et  sanctis  suis,  facta  fuerunt  habite  ;  et  ideo  si  Avicenna 
et  philosophi  senserunt  quod  perfeccio  legis  habuit  a  Deo 
revelari.  Et  non  potest  ahqua  secta  tot  revelaciones  et  tam 
perfectas  ostendere  sicut  secta  Christi,  ut  patet  per  expressio- 
nem  articulorum  fidei,  et  omnem  legum  et  morum  honestatem, 
et  cetera,  que  tacta  sunt  in  ^  secte.  Manifestum  est  quod  hec 
est  illa  que  alias  supergreditur  in  certitudine  et  perfeccione, 
et  ideo  tenenda. 

Quartus  modus  est  per  nobiles  condiciones  Domini  Nostri 
Jhesu  Christi,  ut  ostendatur  quod  in  Eo  sunt  omnia  que  ad 
auctoritatem  plenam  et  fidem  perfectam  faciendam.  Et  hoc 
ex  Tullio  et  aliis  locis  tactis  inveniemus  que  sunt  condiciones 
que  auctoritatem  faciunt.  Illud  autem  in  quo  precipue  et 
maxime  et  naturaliter  stat  auctoritas  cui  fides  debeatur  est 
virtus,  sicut  Tullius  et  ahi  concordant.  Set  maxima  et  per- 
fecta  fuit  virtus  in  Eo,  nec  posset  ostendi  in  aliquo  legislatore 
tanta  sanctitas :  legantur  Ewangelia  et  Actus  Apostolorum, 
legantur  vita  et  actus  Machometi,  legantur  eciam  vita  et 
actus  Moysi  et  cujuscunque  alterius  legislatoris,  et  certum 
erit  omnibus  audientibus  quod  non  erit  comparacio  aliorum 
ad  Dominum. 

Secunda  condicio  est  sapiencia  perfecta,  que  virtuti  anncxa 
perfectum  reddit  auctorem  cui  digne  credi  habet,  sicut  patet 
ex  Tullio  De  Oratorc,  et  in  Topicis  et  ex  aHis  dictis  locis,  set 
perfectissima  fuit  in  Eo,  sicut  patet  in  previsione  futurorum. 
30  b  I,  in  preteritorum  recordacione,  sine  |  instruccione  Htterarum  et 
doctorisj  in  presencium  occultorum  cognicione  quoniam  cogi- 
taciones  mentium  presencialiter  sciebat.  Et  ideo  legantur 
hystorie  de  vita  et  actibus  Ejus  et  aHorum  legislatorum,  et 
fiat  collacio,  set  non  invenietur  comparacio.  Et  idco  si  Judei 
preponant  sapienciam  Moysi  et  sanctitatcm,et  Saraccni  allcgent 
figmenta  sanctitatis  et  sapiencie  Machometi,  ct  nos  vcritatcm 

'  A  word  like  sancla,  sca  in  MS,  here. 


41 

sanctitatis  et  sapiencie  Christi,  si  nos,  gracia  collacionis  ct 
veritatis  inquirende,  supponimus  omnia  que  ipsi  dicunt  de  suis 
legislatoribus,  debent  similiter  ipsi  recipere  nostra,  gracia 
disputacionis,  quia  tantam  et  majorem  certitudinem  habemus 
de  hystoriis  nostris,  sicut  ipsi  de  suis.  Et  sicut  ipsi,  propter 
hanc  certitudinem  et  nobiles  condiciones  legislatoris,  vellent 
quod  nos  fieremus  sub  lege  eorum..  si  legislator  eorum  cederet 
nostrum,  sic  ipsi  habent  confiteri  quod  debent  esse  sub  lege 
nostra,  postquam  legifer  noster  eorum  legiferos  sine  compara- 
cione  excedit.  Sic  enim  fuit  multociens  probata  fides  nostra, 
et  reducta  de  magnis  periculis,  ut  testatur  hystorie. 

Quintus  modus  est  Alpharabii  mirabilis.  Et  est  operacio 
miraculorum  vera,  quem  modum  ponit  in  tractatu  De  Chnlibus. 
Et  si  conferantur  ad  invicem  Ewangelia  et  Actus  Apostolorum, 
et  hystorie  Moysi  et  Machometi,  non  est  possibile  quod  eorum 
opera  comparentur  operibusChristi,quia  nonsolum  opera  corpo- 
ralia  fecit  miranda,  set  super  spiritibus  imperavit,  et  precipue 
quod  peccata  dimisit  dominus,  '  ut  sciatis  quod  filius  hominis 
habet  potestatem  dimittendi  peccata  ait  paralitico,  "  tibi  dico, 
surge,  tolle  grabatum  tuum  et  ambula."  '  Optima  demonstracio 
morahs  fuit  ista  ad  probandam  dimissionem  peccati. 

Sextus  modus  est  mirabilior,  unde  mirum  est  quod  hii  duo 
modi  noti  sunt  philosophis.  Dicit  igitur  Alpharabius  ah'um 
modum  probacionis  secte  quod  legislator  perfectum  habeat 
tcstimonium  a  precedentibus  prophetis  qui  perhibeant  testi- 
monium  ei,  quia  tunc  non  potest  esse  ahqua  dubitacio.  Unde 
dicit  quod  certificacio  legislatoris  quod  sit  verax  et  non  hcet 
ut  jam  sit  mendax,  est  uno  modo  per  testimonium  eorum 
qui  precesserunt  ante  eum,  ex  veridicis  quorum  suscepti  sunt 
sermones  super  veritate  hujus  et  ordinis  ejus  ex  Deo  glorioso 
et  subhmi.  Cum  ergo  verificaverimus  veritatem  ejus  hoc 
modo,  et  quod  non  est  possibile  ut  sic  mentitur,  tunc  oportebit 
ut  remaneat  in  rebus  quas  dicit,  ut  neque  sit  perscrutacio  neque 
consideracio,  set  quod  ei  credatur  omnino.  Set  manifestum 
est  quod  prophete  precedentes  dederunt  Ei  testimonium,  et 
non  Machometo  neque  ahis.  Et  non  solum  prophete  sancti 
sed  gentiles,  ut  Cibille  vaticinantes,  qui  expresse  loquuti  sunt 
de    Christo  et  secta  Christiana  atque  alii.  |  undc  in  historiis  3°  b  2. 


42 

legimus  quod  sub  Hirene  et  Constantino  Imperatoribus  efifos- 
sum  fuit  cadaver  cum  scriptura  ista :  'Credo  in  Christum,  sub 
Hirene  et  Constantino  iterum  me  videbit  soL'  Multaque 
talia  inveniuntur.  Set  hec  modo  sufficiant.  Et  alios  modos 
ponit  Alfarabius. 

Et  septimus  modus  est  Avicenne,  forcior  ahis.  Quoniam 
si  testimonium  hominum  precedencium  maxime  dat  fidem 
legislatori,  tunc  testimonium  divinum  et  angelorum  magis 
dabit  fidem.  Set  Avicenna  dicit  ^  quod  proprietas  latoris 
est,  ut  audiat  vocem  Domini  et  vocem  angelorum,  et  videat 
angelos  transfiguratos  ante  se.  Christo  vero  habuit  divinum 
testimonium,  quod  testimonium  Deus  Pater  fecit  Ei  dicens  : 
'  Hic  est  Filius  Meus  dilectus  in  quo  mihi  complacuit : '  et  ite- 
rum  :  '  Et  clarificavi,  et  clarificabo. '  Et  testim.onium  angelorum 
et  eciam  non  solum  bonorum  set  malorum.  Nec  possent  taha 
testimonia  inveniri  de  Moyse  et  Machometo,  neque  de  alio 
quamvis  concedamus  omnes  hystorias  que  de  ilHs  leguntur. 

OCTAVUS  autem  modus,  cum  ahis  sublimior  per  vias 
Astronomie,  Astronomi  enim  mirabiHus  investigaverunt 
sectas  ut  Ptholomeus,  Albumasar,  Alcabicius,  et  omnes  antiqui 
Indi,  Caldei,  Perse.  Babilonii.  Ouoniam  ipsi  ponunt  Jovem  et 
Venerem  esse  planetas  benivolos  et  fortunatos^,  Saturnum 
et  Martem  maHvolos  et  infortunatos.  Mercurium  dicunt 
medio  modo  se  habere,  quia  cum  bonis  est  bonus,  cum  maHs 
malus,  quia  convertibilis  nature  est.  De  benivoHs  vero  et 
fortunatis  dicunt  Jovem  meHorem  et  majorem  fortunam  ei 
deberi  minoremque  Veneri.  Et  ideo  cum  due  vite  sint,  presens 
et  futura,  et  plus  valet  futura  quam  presens,  sicut  eternum  quam 
temporale,  dicunt  Venerem  significare  super  fortunas  hujus 
vite,  quantum  ad  ludos  et  gaudia  acque  leticiam'  et  hujusmodi, 
et  Jupiter  respectum  habet  ad  bona  alterius  vite,  que  majora 
sunt.  Et  significat  super  sapienciam  et  inteHectum  et  solucio- 
nem  sompniorum  et  divinum  cultum,  fidem  et  legis  doctrinam, 
reHgionem,  et  veneracionem,  et  dei  timorem,  et  aptacionem 
morum,  et  multa  taHa ",  ut  Astronomi  narrant. 

Preterea  distingunt  totum  celum  in  12  partes,  que  vocantur 
domus,  que  distinguntur  per  meridianum  circukim  et  oricntcm, 

'  loc.  cit.  t.  X.  c.  I.  •  MS.  fortinatos.  '  MS.  tali. 


43 

ct  alios  4  circulos  iiitersecantes  se  in  eorum  seccionibus,  ita  ut 
prima  domus  incipiat  ab  oriente  et  sub  eo  sit  constituta  ; 
deinde  succedunt  ei  2*  domus  et  tres  usque  ad  angulum  terre, 
scilicet,  ad  interseccionem  dictorum  circulorum  sub  terra.  Et 
ab  illo  puncto  sunt  alie  tres  domus  usque  ad  lineam  occidentis. 
Deinde  supra  horizonta  ^  incipit  7°^  et  sequimur  8*  et  9"  usque 
ad  punctum  |  meridei.  Deinde  10*  et  ii^  et  12=*  usque  ad  31  a 
orientem.  Primam  igitur  domum  dant  Saturno,  secundam 
Jovi,  et  sic  ulterius,  secundum  ordinem  planetarum,  ita  quod 
octava  iterum  datur  Saturno,  et  nona  Jovi.  Considerave- 
runtque  omnes  concorditer  quod  domus  nona  est  domus 
religionis  et  fidei.  Et  Ptholomeus  et  Albumasar  et  Alrabicus 
et  Mesahalat  et  ahi  omnes  assignaverunt  enim  istis  domibus 
proprietates  suas,  quia  prima  est  domus  vite,  secunda  domus 
substancie,  et  sic  de  ceteris,  juxta  suas  proprietates  et  disposi- 
ciones  naturales.  Unde  g^  domus,  ut  dicunt,  est  peregrina- 
cionum  atque  itinerum,  fidei  et  deitatis  et  religionis,  ac  domus 
Dei  culture,  sapiencie,  et  librorum,  epistolarum,  ac  legatorum, 
narracionum,  rumorum,  et  sompniorum :  et  ideo  merito,  ut 
dicunt,  attribuitur  Jovi,  qui  habet  respectum  ad  bona  alterius 
vite,  quia  illis  bonis  debentur  fides  et  reh"gio  et  cultura  Dei 
et  consideracio  sapienciaHs,  et  Hbrorum  et  epistolarum  multi- 
tudo,  ut  patet  ex  lege  divina ;  et  legatorum,  ut  prophetarum 
et  apostolorum  et  predicatorum  copia,  narrancium  rumores 
idoneos  de  nobihbus  condicionibus  alterius  vite,  et  revelaciones 
frequentes  habencium  in  sompnis  et  extasi  et  raptibus  de 
hac  vita. 

Dicunt  igitur  planetas  conjungi  et  complecti  sibi  invicem, 
et  hoc  est  quando  fuerint  in  eodem  signo,  et  precipue  quando 
in  eodem  gradu  et  in  16  minuto  ilHus  gradus  et  infra.  Volunt 
igitur  philosophi  Jovem  ex  sua  conjunccione  cum  ahis  planetis 
signare  super  sectam  reHgionum  et  fidei.  Et  quia  sunt  6 
planete  quibus  complecti  et  conjungi  potest,  ideo  asserit  sex 
fore  debere  in  mundosectas  principales.  Unde  periti  auctores 
predicti  et  aHi  dicunt,  si  Jupiter  complectatur  Saturno,  signat 
Hbros  divinos,  et  signat  de  sectis  Judaicam,  quia  est  antiqior 
aHis  et  prior,  sicut  Saturnus  pater  planetarum  et  remocior  ct 

^  MS.  oruonta. 


44 

prior  in  exitu  planetarum  et  ordine  inesse.  Et  ipsam  omnes 
confitentur,  et  ipsa  nullam  aliam,  sicut  Saturno  omnes  planete 
complectuntur  et  ipse  nullum,  propter  tarditatem  sui  motus. 
Quia  quando  planeta  est  ante  eum  ad  orientem,  nunquam 
ipse  Saturnus  consequitur  aliquem,  set  in  tantum  invalescit 
alius  planeta ;  quod  consequitur  aliquando  Saturnum  et  con- 
jungitur  ei.  Omnes  quidem  secte  appodiant  se  ad  sectam 
Judeorum,  quia  hec  fuit  prima  et  est  radix  aliarum,  a  qua 
omnes  aliquod  genus  testimonii  et  constitucionis  secte  habue- 
runt :  unde  philosophia  accepit  ab  ea  multa  testimonia  et 
multos  modos  constituendi  sectam,  sicut  in  parte  patet  ex 
aliis  modis  inveniendi  sectam  que  prius  tacte  sunt. 

Omnes  enim  philosophi  et  poete  fuerunt  post  Moysem  et 
legem  datam,  et  post  multos  prophetas.  Ouia,  quantumcunque 
volumus  strictius  computare,  inveniemus  quod  Cadmus 
a  2.  inventor  Gre|carum  Htterarum  post  Josue.  Deinde  in  tempore 
Aoth  judicis,  Amphion  musicus  claruit.  In  tempore  Jair, 
Carmentis  latinas  litteras  reperit.  Demum,  sub  Gedeone, 
Orpheus  Linusque  musici  claruerunt.  Postea  sub  Samuele, 
Homerus  poeta  fuit,  hisque  adjungitur  Hesiodus  ante  Romam 
conditam.  Deinde  Archilceus  regnante  Romulo,  tempore 
Ethechie  regis  Juda.  Et  hi  omnes  non  philosophi  set  poete 
dicti  sunt.  Deinde  sub  Josia  rege  optimo,  primus  philosophus, 
videlicet,  Tale  Milesius  physicus  et  unus  de  sapientibus  septem, 
et  Solon  Atheniensis  simiHter  floruerunt.  Deinde  Anaximander 
et  Anaximenes  et  Xenophanes  physici,  tempore  Judaice  cap- 
tivitatis  claruerunt.  Deinde,  soluta  captivitate  Judeorum, 
Democritus  Ypocras  et  Pherecydes  Syrus  ^,  qui  primo  dixit 
animas  hominum  esse  sempiternas,  Pithagore  magister.  Qui 
Pitagoras  dum  venisset  in  Itah'am  cum  Superbo  regnante, 
illam  Magnam  Greciam  cum  honore,  cum  auctoritate,  cum 
discipHna  tenuit,  sicut  Cicero  rfecitat  primo  De  Qicescioiiibus. 
Et  circiter  tempora  iha  Socrates  natus  est,  et  claruit  multum. 
Et  tunc  Architas  Tarentinus  et  Thimeus  Pictagorici  flojebant. 
Sub  quorum  diebus  Plato  primo  didicit  Socratica  -  in  Grecia, 
deinde,  ut  sciret  Pithagorica,  adivit  Architam  et  Thimeum 
in  ItaHa.     Deinde  fuit  Aristotiles  Platonis  auditor.     Et  apud 

1  MS.  Fcretides  Situs.  =  MS.  Sacratica. 


45 

Latinos  annis  quadringentis  decem  post  Romam  conditam 
Livius  primo  fabulam  dedit,  Gaio  Claudio  Ceci  filio,  Marco 
Tuditano  consulibus.  Anno  ante  natum  Ennium  poetam, 
qui  fuit  major  natu  quam  Plautus  et  Nevius  poete.  Hec 
patent  ex  Josepho,  Beda  De  Temporibiis,  Chronica  Cluniacieiisi, 
Gestis  Britonum,  et  libro  CiceronisZ?^  Qnescionibus  Tusculanis. 
Ex  quibus  patet  sectam  Judaicam  antiqiorem  esse  omnibus 
aliis  sectis  et  doctrinis  humanis.  Unde  Aristotiles  in  libro 
Secretoruni  loquens  de  archanis  sapiencie  humane,  dicens  quod 
deus^'revelaviteaprimosanctisprophetis  suis  et  quibusdam  aliis 
quos  preelegitet  illustravit  spiritu  sapiencie  divine,etdotavit  eos 
dotibus  sciencie  et  abistis  sequentes  viri  philosophi  philosophie 
principium  etoriginem  habuerunt  Indi,  Latini,  Perses  et  Greci.' 
Si  vero  Jupiter  complectatur  Marti,  tunc  dicunt  ipsum  signare 
super  legem  Caldaicam,  que  docet  adorare  ignem,  cujus  nature 
Mars  est  in  naturaH  potencia  et  effectu.  Si  Soli,  signatur  lex 
Egyptia,  que  ponit  coli  miliciam  celi,  cujus  princeps  Sol  est. 
Si  Veneri,  signare  dicitur  super  legem  Sarracenorum,  que  est 
tota  voluptuosa  et  venerea  ;  quam  h*cet  in  scriptis  Machometus 
redegit,  ipsa  tamen  per  longa  secula  in  usu  vite  habebatur 
a  suis  cultoribus  ;  unde  in  Hbro  qui  ascribitur  Ovidio  De  Vite  \ 
sue  M^itacione  cum  loqueretur  de  secta  Venerea,  quam  hominum  31 
sui  temporis  legem  dixit  esse,  dicit  in  metro  suo  -, 

'  In  qua,  si  libeat,  quodcunque  hcere  putatur, 
Scripta  Hcet  super  hoc  nondum  lex  inveniatur ' ; 


Quam  postea  per  sexcentos  annos  et  ampHus  scripsit  Macho- 
metus  in  Hbro  qui  dicitur  Alcoran.  Ovidius  enim  ante  Christum 
et  in  temporibus  Christi  fuit,  et  secta  Machometi  incepit  per 
sexcentos  annos  et  ampHus  post  incarnacionem  Christi,  sicut 
patet  ex  differencia  annorum  Christi  et  Arabum,  que  est  621 
annorum  et  195  dies.  Set  anni  Arabum  computantur 
a  Machometo,  ut  dicit  Alfraganus  et  aHi  simiHter.  Si  vero 
complectatur  Mercurio,  tunc  est  lex  MercuriaHs.  Mercurius 
enim  habet  respectum,  ut  dicunt,  ad  deitatem,  et  oracula 
prophetarum,  et  creduHtatem,  et  oracionem,  et  dei  cultum  et 

1  Sec.  Sec.  fo.  D.  i.  ^  De  Vetula,  lib.  iii.  c.  30.  p.  74,  ed.  cit. 


46 

maxime  quando  conjungitur  ei  Jupiter;  quoniam  tunc  signat 
numerum  psallendi  et  numerum  librorum  divinorum.  Et  dicunt 
quod  lex  Mercurialis  est  difficilior  ad  credendum  quam  alie,  et 
habet  multas  difficultates  supra  humanum  intellectum.  Et  hoc 
convenit  propter  motus  Mercurii  difficiles,  cujus  circuitus  in  epi- 
ciclo  et  ecentrico  et  equante,  in  quibus  considerantur  sui  motus 
longitudinis,  et  inflexus,  et  reflexus,  et  in  motibus  latitudinis, 
per  declinacionem  ecentrici  ab  orbe  signorum  ad  septentrionem 
et  meridiem,  et  epicicli  ab  eccentrico  in  partem  septentrionis 
et  meridiei  sunt  mirabihores  et  difficiliores  omnibus  motibus 
planetarum,  sicut  patet  ex  dictis  Ptholomei,  et  planius  ex 
sentenciis  Albategni,  Tebit,  et  Alzarkel,  et  probabiliter  ex 
dictis  Alfragani.  Et  propter  hoc  significat,  ut  dicunt,  super 
legem  que  habet  difficiles  articulos  et  occultas  veritates, 
cujusmodi  est  lex  Christiana.  Set  quia  Mercurius  est  signifi- 
cator  scripture  et  scriptorum,  et  profunditatis  sciencie  in  libris 
profundis,  atque  facunditatis  sue  sive  dulcedinis  loqucionis,  et 
Hngue,  et  rethorice,  ac  velocitatis  ejus  et  explanacionis  senten- 
ciarum  ejus  significat  quod  tam  autenticis  scripturis,  et  tot 
profundis  scienciis,  et  tanta  potestate  eloquencie,  defendetur, 
quod  stabit  semper  in  robore  suo,  donec  ultima  lex  Lune 
perturbet  eam  ad  tempus.  Et  dicunt,  quod  hec  lex  est 
prophete  nascituri  de  virgine,  secundum  quod  omnes  antiqui 
Indi,  Caldei,  Babilonii,  et  Perse,  et  omnium  duces  Hermes 
et  Astabus,  a  prima  etate  docuerunt,  quod  '  in  prima  facie 
Virginis  ascendit  virgo  mundissima  nutritura  puerum  et  in 
terra  Hebreorum,  cui  nomen  Jhesus  Christus,'  ut  prius  tactum 
est  in  auctoritate  quam  recitat  Albumazar.  Et  hoc  congruit 
legi  Mercuriah,  quia  Mercurius  habet  maximam  potestatem 
in  Virgine,  secundum  judicium  astronomorfim  omnium. 
31  b  2.  Creatus  enim  fuit  in  Virgine,  et  1  dignitates,  seu  testimonia, 
seu  virtutes,  seu  fortitudines  5,  que  debentur  planetis  racione 
signorum,  habet  Mercurius  in  Virgine,  ut  sunt,  scihcet,  domus, 
exaltacio,  triplicitas,  terminus,  facies.  Et  domus  nunc  et  prius 
dicitur  equivoce,  quoniam  iste  domus  vocantur  essenciales  et 
naturales,  priores  vocantur  accidentales  et  situales ;  quoniam 
he  domus  sunt  12  signa,  quorum  divisio  naturahs  est,  quia 
secciones  zodiaci  et  celi  in  ea  manent  semper  in  suis  locis  de 


47 

circulo  celesti,hoc  est  de  firmamento.quam  divisionem  signorum 
faciunt  sex  circuli  sese  intersecantes  in  polis  zodiaci,  et  dividunt 
totum  celum  in  13  partes  equales,  et  que  partes  possunt 
considerari  in  zodiaco  solum,  et  tunc  sunt  proprie  signa,  ut 
Aries  et  alia,  aut  possunt  illi  circuli  ymaginarii  extendi  ad 
polos,  in  quibus  se  intrinsecant,  et  tunc  dividunt  totum  celum 
in  12  partes  equales  habentes  angusciam  in  extremitatibus 
circa  polos,  et  latitudinem  in  medio  ad  modum  fundi  navicule, 
ita  quod  illa  latitudo  continet  extremitates  parcium  zodiaci, 
quas  communi  nomine  vocamus  signa,  unde  signum  dicitur 
proprie,  ut  Aries,  Taurus,  &c.  Et  sumitur  aliter  pro  tota 
celi  parte  contenta  inter  duos  circulos  transeuntes,  verbi  gracia, 
per  fines  Arietis,  qui  circuli  concurrunt  in  polis  mundi  ;  et 
istud  signum  dicitur  esse  signum  Arietis,  quia  ejus  latitudo 
consistit  in  extensione  Arietis,  et  sic  stelle  que  sunt  extra 
corpus  Arietis  dicuntur  esse  in  signo  Arietis,  quamvis  sint 
juxta  polos  mundi. 

AHis  eciam  modis  duobus  dicitur  signum  ut  omnes  partes 
terre  et  aliorum  elementorum  et  omnes  partes  orbium  celestium 
dicantur  esse  in  signis.  Set  hec  patent.  Acque  signum  et 
gradus  stelle  vel  alterius  rei  sumitur  aHter,  ut  ex  Alfragano 
et  ceteris  manifestum  est.  Set  et  alie  domus  dicuntur  acci- 
dentales,  quia  divisio  earum  est  accidentalis,  et  non  manent 
secciones  in  eodem  loco  ceH  quia  non  sequuntur  motum  ceH 
et  ideo  mutantur  earum^  loca  in  circulo  seu  celo  in  omni 
hora.  Et  sumuntur  hee  secciones,  ut  dictum  est  per  circulum 
meridianum  et  horizontem  ^  cum  aHis  4.  Domus^  autem 
que  dicitur  naturaHs  adhuc  est  duplex  ;  quedam  principaHs, 
quedam  non  principaHs,  unde  dicitur  accidentaHs  respectu 
principaHs.  PrincipaHs  autem  domus  planete  domus  est  in 
qua  ■*  creatus  fuit,  ut  Leo  est  domus  SoHs,  Cancer  Lune, 
Virgo  Mercurii,  Libra  Veneris,  Aries  Martis  secundum  quos- 
dam,  secundum  aHos  Scorpius,  Sagittarius  Jovis,  Capricornus 
Saturni.  Domus  autem  minus  principales  sunt,  ut  Aquarius 
Saturno  datur,  Pisces  Jovi,  Scorpius  Marti  secundum  unam 
opinionem,  secundum   aHam   Aries,  Taurus  Veneri,    Gemini 

'  MS.  eorum.  ^  MS.  orricaitum.  ^  MS.  Dicimus. 

*  MS.  quo. 


40 

Mercurio  ;  ita  quod  quilibet  5  planetarum  habeat  duas  domos 
32  a  I.  si  Sol  et  Luna  |  nonnisi  singulas.  Ita  decrevit  antiquitas 
sapientum.  Exaltaciones  vero  sunt  hee.  Sol  exaltatur  in 
Ariete,  Luna  in  Tauro,  Saturnus  in  Libra,  Jupiter  in  Cancro, 
Mars  in  Capricorno,  Venus  in  Piscibus,  Mercurius  in  Virgine. 
Et  sic  Sol  exaltatur  in  Ariete,  sic  ejus  descensio  est  in  Libra, 
et  sic  de  reliquis ;  et  simiHter  depressio  Mercurii  est  in 
Piscibus,  et  ideo  exaltacio  Mercurii  est  in  Virgine,  sicut  ejus 
domus,  et  est  hec  exaltacio  in  15  gradu  Virginis.  Triplicitas 
planete  dicitur,  cum  sit  in  signo  in  quo  creatus  est,  vel  in 
aliquo  ejusdem  nature  cum  signo  in  quo  creatus  est.  Unde 
sciendum,  quod  4  sunt  triplicitates.  Una  est  cah*da  et  sicca, 
que  continet  tria  signa  cahda  et  sicca,  cujusmodi  sunt  Aries, 
Leo,  Sagittarius.  Unde  cum  est  Sol  in  ahquo  istorum  trium, 
dicitur  esse  in  sua  triphcitate.  Et  aHa  est  triphcitas  secunda, 
ex  Tauro,  Virgine,  et  Capricorno,  et  hec  est  frigida  et  sicca  ; 
et  Mercurius,  quando  est  in  aliquo  istorum,  est  in  triphcitate 
sua.  Quia  hcet  domini  istius  triphcitatis  in  die  si'njt  primo 
Venus,  deinde  Luna,  et  in  nocte  primo  Luna,  postea  Venus,  et 
eorum  particeps  in  nocte  et  in  die  sit  Mars,  tamen  Mercurius 
participatur  eis  in  Virgine  proprie,  ut  dicunt  astronomi,  et 
ideo  triphcitatem  habet  in  Virgine  sicut  exaltacionem  et 
domum.  Tercia  triphcitas  est  ex  Geminis,  Libra,  Aquario, 
que  est  cahda  et  humida ;  et  quarta  est  ex  Cancro,  Scorpione, 
et  Pisce,  que  est  frigida  et  humida. 

Famosiores  autem  termini  sunt  Egiptiorum  K  Jubiter  habet 
sex  primos  gradus  Arietis,  Venus  6  sequentes,  et  Mercurius 
8,  Mars  5,  Saturnus  5,  Venus  adhuc  8  primos  Tauri,  Mercurius 

6  sequentes.  Et  sic,  mira  diversitate,  variantur  isti  termini, 
ut   patet    in   tabula   terminorum,  ita  quod   Mercurius  habet 

7  primos  gradus  Virginis  pro  termino,  non  solum  secundum 
Egiptios,  set  secundum  Ptholemeum.  Et  hoc  est  quod 
nunc  querimus.  Facies  autem  signorum  accipiuntur  per 
divisionem  cujushbet  signi  in  tres  partes  equales  :  et.unaque- 
que  constat  ex  decem  gradibus,  que  vocatur  facies,  et  ah'o 
modo  decani  ;  quarum  facierum  inicium  est  a  primo  gradu 
Arietis,  et   terminatur  in  decimo  gradu   ejusdem,  et  dicitur 

^  In  margin  De  terminis  in  a  later  hand. 


49 

Martis.  Secunda  usque  in  20^",  et  dicitur  facies  Solis,  quia 
Sol  succedit  ei  in  ordine  circulorum.  Tercia  est  in  finem 
Arietis,  et  dicitur  facies  Veneris,  et  sic  de  ceteris  secundum 
ordinem,  ut  patet  in  tabula  facierum ;  ita  quod  Mercurius 
habet  lo  gradus  Virginis  ultimos  pro  facie.  Et  sic  patet, 
quod  Mercurius  habet  omnes  istas  potestates  in  Virgine. 
Et  vocantur  iste  potestates  ^  per  similitudinem.  Unde  planeta 
in  domo  sua  comparatur  regi  in  domo  sua  regia  et  dominacione 
sua ;  et  cum  fuerit  in  exaltacione  sua  est  sicut  vir  in  regno  | 
suo  atque  gloria  ;  et  cum  est  in  triplicitate  sua,  est^  sicut  vir  3^ 
in  honore  suo  et  inter  auxiliatores  atque  ministros;  et  cum 
fuerit  in  termino  suo,  est  sicut  vir  inter  parentes  suos  et 
cognatos  et  gentem  suam  ;  et  cum  est  in  facie  sua,  est  sicut 
vir  in  magisterio  suo.  Et  domus  dicitur  habere  quinque 
fortitudines,  exaltacio  4,  triplicitas  tres,  terminus  duas,  facies 
unam  :  unde  domus  habet  in  se  fortitudines  quinque  facierum, 
et  exaltacio  habet  fortitudinem  quatuor  facierum,  et  sic 
ulterius. 

Ex  hiis  igitur  patet  quod  he  potestates  Mercurii  essenciales 
et  principales  sunt  omnes  in  Virgine.  Atque  addendum  est, 
quod  unusquisque  planeta  habet  adhuc  potestatem  accidentalem 
quandam  in  signo  sibi  debito,  que  vocatur  gaudium.  Unde 
Saturnus,  dum  intrat  Aquarium,  gaudere  dicitur,  ut  Jupiter 
in  Sagittario,  Mars  in  Scorpione,  Venus  in  Tauro,  et  Mercurius 
in  Virgine.  Et  id  nusquam  dominatur  Mercurius  tantum, 
sic  in  Virgine.  Nec  aliquis  planeta  habet  in  ea  tot  dominia, 
propter  quod  appropriatur  Virgini  Mercurius.  Et  ideo  ex 
hac  causa  dicunt  legem  Mercurialem  debere  esse  sectam 
prophete  nascendi  de  virgine ;  et  ideo  hec  secta  Mercurialis 
ponitur  ab  eis  esse  lex  Christiana.  Si  vero  complectatur 
Lune,  dicunt  domini  astronomie,  quod  erit  lex  Lune  ex 
ultima,  quia  circulus  Lune  est  ultimus,  et  hec^  erit  lex 
corruptibilis  que  violabit  omnes  alias  leges  et  suspendet  eas, 
eciam  Mercurialem  ad  tempus.  Luna  enim,  ut  dicant,  signifi- 
cat  super  nigromanciam  et  mendacium,  et  ideo  lex  Lune  erit 
nigromantica  et  magica  et  mendosa.  Et  propter  corrupcionem 
Lunaris  motus  et  figuracionum  Lunarium,  significatur  super 

*  In  margin  De  potestatibus  planetarum.  -  MS.  et.  '  MS.  nC>. 

E 


50 

corrupclonem  istius  legis,  que  in  se  erit  corrupta  et  alias 
corrumpens.  Non  tamen  multum  durabit,  ut  dicunt,  quia 
Luna  velociter  mutatur  a  figuracione  et  luce  sua  et  motu 
propter  brevitatem  sui  circuli.  Et  hoc,  ut  dicunt,  statuetur 
ab  aliquo  magno  et  potente  qui  prevalebit  aliis,  et  estimant 
astronomi  fideles,  tam  moderni  quam  antiqui,  quod  hec  est 
lex  Antichristi,  quia  ille  ultimo  in  fine  mundi  adveniet,  et 
inducet  legem  corrupcionis,  et  infatuabit  mundum  per  artem 
magicam  et  mendacia  sua. 

Non  solum  sic  per  viam  universalem  investigant  leges  et 
sectas  set  per  multas  alias  vias  particulares.  quarum  unam 
recitabo  modo.  Et  est  de  speciali  conjunccione  Saturni  et 
Jovis  que  sunt  individua  alciora  et  priora.  Determinant  autem 
astronomi  tres  eorum  esse  conjuncciones  ^,  magnam,  videlicet, 
majorem,  et  maximam.  Magna  est,  qua  junguntur  in  omnibus 
viginti  annis  in  quocunque  signo  hoc  sit.  Jupiter  enim  perficit 
cursum  suum  in  duodecim  annis,  et  Saturnus  quasi  in  triginta 
32  b  I.  annis  et  ideo  |  fit  ut  post  viginti  annos  junguntur  in  nono  signo 
ab  eo,  in  quo  prius  juncti  fiierant  ;  et  post  alios  viginti  in  quinto 
a  primo  ;  et  post  tercios  viginti  iterum  in  illo  primo.  Et  hec  est 
conjunccio  magna,  in  hac  triplicitate  duodecies,  vel  aliquando 
terdecies,  primum  enim  signum,quintum,  et  nonum  faciunttri- 
ph'citatem.  Et  hec  conjunccio  dicitur  significare  pluries  super 
sublimacionem  regum  et  potentum,  et  super  gravitatem  annone, 
et  super  ortus  prophetarum.  Et  postquam  tociens  in  ista  triph- 
citate  conjuncti  fuerint,  ut  ad  aliam  mutentur,  tunc  vocatur  con- 
junccio  major.  Et  hoc  fit  in  omnibus  ducentis  quadraginta 
annis  vel  circiter,et  significat  super  sectam  et  mutacionem  ejus 
in  quibusdam  regionibus.  Et  quando  mutata  fucrit  conjunccio 
ab  ista  tripHcitate  in  aham,  ut  a  fine  Tauri  ad  inicium  Arietis, 
tunc  dicitur  maxima,  per  revolucionem  Saturni  triginta  duobus 
vicibus,  et  fit  in  omnibus  nongentis  sextaginta  annis,  et  significat 
super  mutaciones  imperiorum  et  regnorum,  et  super  impres- 
siones  ignitas  in  aere  et  super  diluvium  et  super  terre  motum 
et  gravitatem  annone.  Et  una  major  vel  fere  maxima  fuit 
vicesimoquarto  anno  Augusti  Cesaris,quam  dixeruntsapientes 
astronomi  significare  super  legem  Mercurialem  futuram.     Et 

*  In  margin  Nota  de  Coniunccionibus. 


51 

in  libro,  qui  dicitur  Dc  Mutacionc  Vitc  Ovidii,  qui  inscribitur 
Dc  Vctitla,  propter  quam  mutacio  fuerat  facta,  refertur  Ovidius 
Naso  loquutus  fuisse  de  hac  conjunccione,et  ex  ejus  disposicione 
prorupisse  admiracionem  secteMercurialis^  producende  in  mun- 
dum  per  prophetam  nasciturum  de  virgine  absque  maris  com- 
mixcione,  quam  futuram  esse  predixit  post  illam  conjunccionem 
per  annos  6,  ita  quod  secundum  ipsum  nasceretur  tricesimo 
anno  Octaviani  Augusti,  sicut  prius  expositum  est.  Loquens 
igitur  Ovidiu-s  de  conjunccione  majore  et  fere  maxima,  dicit 
in  metro  suo  hoc  modo  ^, 

'  Una  quidem  talis  felici  tempore  nuper 
Caesaris  Augusti  fuit,  anno  bis  duodeno 
A  regni  novitate  sui,  que  significavit, 
Post  annum  sextum,  nasci  debere  prophetam, 
Absque  maris  coitu  de  virgine,  cujus  habetur 
Tipus,  ubi  plus  Mercurius  vis  multiphcatur. 
Cujus  erit  concors  complexio  primo  future 
Secte.     Nam  nusquam  de  signis  sic  dominatur 
Mercurius,  sicut  in  signo  Virginis,'  .  .  . 

Et  prima  faciei  Virginis  ascendebat  in  oriente,  quando  con-  ' 
junccio  illa  facta  fuit.  Et  fuit  illa  conjunccio  prope  caput 
Arietis.  Si  enim  revolvamus  motus  Saturni  et  Jovis  ad 
tempus  illud,  inveniemus  eos  fuisse  conjunctos  per  medios 
cursus  suos  ante  nativitatem  |  Christi  per  sex  annos  quinque  32  b  2. 
dies  et  tres  horas ;  et  erat  medius  cursus  utriusque  in  Ariete 
10  gradus  56  minuta  48  secunda.  Medius  vero  motus  octave 
spere  erat  ex  mediis  circuli  parvi  10  gradus  5  minuta  51 
secunda  27  tercia,  ejusque  equacio  ex  gradibus  zodyaci  8  gradus 
41  minuta  6  tercia,  et  erat  minuenda  a  locis  omnium  plane- 
tarum  ;  unde  remanserunt  de  Ariete  3  gradus  14  minuta  42 
secunda.  Cum  ergo  differencia  inter  duas  conjuncciones  per 
cursus  medios  addat  octo  signa,  duos  gradus,  25  minuta  17 
secunda,  sequitur  quod  precedens  conjunccio  fuerat  in  Cancro 
29  gradibus  49  minutis  25  secundis,  et  ita  mutata  fuit  tripli- 
citas  a  signo  aquatico  ad  igneum.      Si  vero  hec  conjunccio 

'  MS.  numeralis. 

^  De  Vciida,  lib.  iii.  c.  35,  p.  76,  ed.  Wolfcnbuttel,  1662. 


fuisset  propinquior  capiti  Arietis,  fuisset  maxima,  et  tunc 
erant  anni  Grecorum  perfecti  trecenti  5,  et  novem  menses,  et 
fere  decem  et  octo  dies,  quod  potest  probari  per  tabulas 
annorum. 

Sic  igitur  locuti  sunt  astronomi  de  sectis,  et  specialiter  de 
secta  Christi,  et  dant  testimonium  fidei  nostre  quod  est  satis 
mirabile.  Et  quamvis  loquantur  de  sectis,  et  secte  pendent  ex. 
libertate  racionis,  tamen  non  imponunt  aliquam  necessitatem 
libro  arbitrio,  dicentes  planetas  esse  signa  innuencia  nobis  ea 
que  Deus  disposuit  ab  eterno  fieri  per  naturam  ;  sive  volun- 
tatem  humanam,  sive  per  operacionem  propriam  secundum 
beneplacitum  sue  voluntatis.  Ita  dicitur  in  libro  De  Qirsibus 
Planetarinn.  Et  preterea  dicunt  quod  voluntas  non  cogitur, 
set  tamen  corpus  alteratur  ^  per  virtutes  celorum,  et  tunc  anima 
corpori  unita  excitatur  fortiter  et  inducitur  efficaciter,  licet  in 
nuUo  cogatur,  ut  velit  gratis  sequi  inclinaciones  corporis  ad 
actus  privatos  vel  publicos,  et  ad  bonos  sicut  ad  malos,  ut  sic 
opiniones  et  secte  et  mutaciones  consuetudinum  inducantur  per 
aliquem  modum  famosum  in  populo  et  potentem,  secundum 
quod  previsum  fuit  et  precognitum  a  Deo  ;  ita  quod  planete 
sic  non  solum  sint  signa,  set  aliquid  faciant  in  excitando.  Et 
cum  posuerunt  Dominum  Jhesum  Christum  esse  Deum  et 
hominem,  ut  Ethicus  astronomus  manifeste  dicit  in  Cosmo- 
graphia'-,  et  Alchimus  simiHter,necnon  et  in  illo  Hbro  qui  inscri- 
bitur  Ovidius  De  Vetula,  Deum  incarnari  in  Christo  colHgitur. 
Et  Plato  qui  in  eum  credidit,  et  aHi  non  discordant,  attribuentes 
Christo  quod  soH  homini  denegatur,  volunt  quod  disposicio 
celestis  potuit  esse  in  signum  concepcionis  Virginis,  et 
nativitatis  iUius  Hominis  in  quantum  homo,  sicut  steHa 
prestitit  signum  in  ejus  nativitate,  secundum  "quod  dicitur 
in  Hbro  Cursiiinn  Planetariun  quod  planete  omnes  et  cetere 
stelle  aHter  Deo  homini  facto,  aliter  puro  homini  .  .  .  {cetera 
dcsunt). 

^  MS.  alteratus.  *  MS.  Conographia. 


APPENDIX 

EXTRACTS  FROM  OPUS  MAJUS. 
(Ed.  Bridges.) 

1.  iii.  75.  'Potest  etiam  adhuc  hoc  idem  ostendi  per  proprietates  duas 
Metaphysicae.  Nam  haec  scientia  est  de  illis  quae  omnibns  rebus  et  scientiis 
conveniunt,  et  ideo  ostendit  numerum  scientiarum,  et  quod  oportet  esse  aliam 
scientiam  ultra  philosophiam,  cujus  proprietates  tangit  in  universali,  licet  in 
particulari  non  possit  eam  assignare  .  .  .  ' 

2.  ii.  2  38.     '  De  immortalitate  animae  in  Metaphysica  est  tactum.' 

3.  ii.  241.  '  Oportet  Moralem  Philosophiam  ponere  principia  propter  hoc 
quod  tactum  est  in  Metaphysica.  Nam  ibi  in  universali,  hic  in  particnlari  habent 
ista  tractare.' 

4.  ii.  243.  *  Probatum  est  ipsum  revelasse  aliis  quam  eis  qui  in  lege  veteri  vcl 
nova  nati  sunt  et  educati,  ut  in  Metaphysicis  habet  declarari.' 

EXTRACTS  FROM  GREEK  GRAMMAR. 
(Ed.  Nolan.) 

5.  p.  58.  '  Preterea  nuUi  sapienti  dubium  est  quin  fere  omnia  que  dicuntur  in 
divisione  scienciarum  et  de  generacione  et  potestate  et  proprietatibus  litterarum  sint 
aut  falsa  aut  inania  aut  absurda.  Et  hoc  ex  tractatu  meo  Methaphisico,  et  aliis 
tractatibus  distinguentibus  sciencias  planius  elucescit.' 

6.  p.  58.  '  Et  nulla  lingua  plures  [vocales]  habet  nec  potest  habere,  sicut  in 
Methaphisicis  meis  lector  potest  reperire.' 

EXTRACTS  FROM  THE  COMMUNIA  MATHEMATICA. 
(MS.  Sloane,  2156.) 

7.  f.  72  a  I.  Necesse  est  omni  tractanti  de  sciencia  quacunque  speciali  ut  eam 
alias  eque  sepius  comparet  ad  scienciam  communem  omnibus  que  methaphisica 
nominatur  cujus  proprium  est  dare  divisionem  omnium  scienciarum  magnarum  et 
differenciam  et  originem  et  quid  est  proprium  cuilibet  et  ordinem  illarum  assignare 
et  quis  eas  invenit  et  quando  invente  sunt  et  ubi,  et  verificare  principia  illarum. 
Et  omnis  sciencia  specialis  supponit  sua  principia  esse,  et  non  potest  ex  sua  virtute 
propria  investigare  illa,  ut  Aristotiles  docet,  et  hoc  manifestavi  in  Methaphisica 
mea.  Similiter,  nec  cetera  que  numeravi  aliter  nominavi  potest  aliqua  specialis 
sciencia  docere,  quia  communia  sunt  et  generalia  omnibus  scienciis  particularibus, 
propter  quod  reservantur  communi  sciencie  cujus  proprium  est  formare  et  figurare 
alias  sciencias  omnes  et  ostendere  qualiter  fieri  aliter  sciri  debeant  et  doceri.  Et 
quoiiiam  homo  multis  modis  errat  et  quedam  sunt  cause  universales  errorum 
humanorum  quibus  impedimur  nimis  in  omni  sciencia  et  vita  et  negocio,  ideo  hec 
sciencia  universalis  eas  precurrit  ut  in  omnibus  particularibus  scienciis  evitentur. 


54 

Cnpiens  igitur  Mathematicam  tractare  infraradices  Methaphisice  sicut  feci  Logicam 
quam  immediate  sequitur  Mathematica,  volo  sicut  debeo  ut  in  pluribus  abstinere  a 
demonstracione  eorum  que  verificavi  in  alia  sciencia  communi,  licet  multa  ibi 
verificata  que  mathematice  valent  recitabo  per  modos  narracionis  secundum  quod 
congruit  Mathematice  et  aliquando,  licet  raro,  afferam  probaciones  aliquas  Metha- 
phisicas,  scilicet  in  casibus  certis  quando  magna  necessitas  erit 

8.  f.  72  a  2.  Declaravi  quiuem  in  Methaphisica  quod  Mathematica  dicitnr 
dupliciter:  una  est  pars  philosophie  et  altera  inter  magicas  et  erroneas.stulticias 
computatur. 

9.  f.  72  b  I.  Sed  de  hiis  in  Methaphisica  certificatum  est  quanium  ad  eam 
pertinet. 

10.  f.  72  b  2.  Ordinem  autem  hunc  cum  cuncta  probacione  ex  Methaphisica 
mea  requirat  lector  et  tamen  in  isto  libro  primo  aliquid  exponetur. 

11.  f.  72  b  2.  Cause  vero  erroris  humani  universales  sunt  primo  considerande  in 
omni  negocio  studii  et  vite  et  officii.  Et  ideo  in  principio  Methaphisice  que  ordinat 
totam  sapienciam  demonstravi  maliciam  istarum  causarum,  auctoritates  raciones  et 
exempla  sapientum  copiosius  ingerendo,  et  ostendi  qiiod  hee  totum  studium  et  per 
consequens  omnia  confundunt,  quia  qualis  homo  est  in  studio  sapiencie,  talis  in  vita 
et  religione  comprobatur. 

12.  f.  73  b  I.  Ostendi  autem  in  Methaphisicis  per  modos  utiles  quod  nuUa 
sciencia  potest  haberi  sine  hac  sciencia  nec  quod  aliquis  potest  suam  iguoranciam 
in  aliis  percipere  scienciis  nisi  fuit  in  hac  aliter  hic  preclarissime  informatus.  .  .  . 
Et  quoniam  humana  famulantur  divinis  ideo  innuebam  in  Methaphisicis  quod 
Mathematica  est  necessaria  divine  sapiencie  super  id  quod  aliquis  valeat  sufficienter 
explicare. 

13.  f.  73  b  2.  Partes  philosophie  accidentales  sunt  Logica  et  Grammalica,  ut 
ostendi  in  Methaphisica.  ... 

14.  f.  74  ai.  Manifestavi  enim  in  Methaphisica  quod  phiiosophantesCliristiani 
debent  alcius  extoUere  philosophiam  quam  homiues  infideles. 

15.  f.  74  b  I.  Multas  autem  auctoritates  sanctonim  de  laudibus  harum 
scienciarum  omitto  quia  non  sunt  in  tractatibus  eorum  philosophicis,  quas  in 
Methaphisica  posui  quia  hec  generalis  sciencia  ad  omnia  philosophica  ubicunque 
inveniatur  se  extendit,  et  est  potencior  elevare  humanam  sapienciam  ad  divinam. 
Quod  eciam  Aristotiles  et  Avicenna  in  suis  Methaphisicis  edocent,  et  multipliciter 
hoc  in  mea  Methaphisica  demonstravi,  precipue  cum  Methaphisica  Christianorum 
debeat  esse  complecior  quam  infidelium,  et  se  potencius  extendere  ad  majora. 

16.  f.  74  b  I.  £t  propler  hoc  in  Methaphisica  que  communis  est  omnibus 
scienciis  descendo  ad  omnes  sciencias  et  philosophie  et  juris  et  theologie,  .  .  . 

17.  f.  75  b  I.  Nec  loquor  nunc  ad  exempla  de  Mathemati^^a,  nam  hec  sunt 
communia  omnibus  scienciis,  et  eciam  hanc  viam  exposui  in  Scieucia  Communi, 
scilicet,  in  Methaphisica  diligenter.  Nam  ibi  demonstravi  quod  exemplum  Aristo- 
tilis  de  addicione  gnomonis  ad  quadrangulum  minus  ut  fiat  majus  noa  potest  sciri 
anle  xxii"'™  proposicionem  sexti  libri,  et  quod  dyameter  non  potest  probari  coste 
assimeter  ante  ultimam  partem  vij*  proposicionis  decimi  libri,  et  quod  quadralura 
circuli  non  potest  sciri  ante  secundam  xij™'  libri,  et  sic  de  aliis  exeraplis,  tani 
in  numeiis  quam  in  figuris,  et  astrologicis  et  musicis  que  in  omnibus  scienciis 
inducunlur,  .  .  .  Multe  enim  simt  alie  utilitales  generales  quas  hic  oniitto  ct  in 
Metaphisicis  elucescunl. 

18.  f.  76  a  I .  Et  oportet  quod  diffinicio  sit  supposicio  ut  probavi  in  Mciliapiiisicis, 
ct  quod  non  bint  principia  demonstracionum  iu  ista,  vidclicet,  supposicio,  pclicio,  ct 


55 

concepcio,  quorum  nominacio  exponitur  in  libro  dicto,  nec  realis  racio  assignatiir. 
Hujus  quidem  racionem  docui  in  Methapliisica  quia  ad  eam  pertinet  .  .  . 

19.  f.  8i  a  I.  Secundum  predicta  accidit  gravis  dubitacibqualitercollocabitur 
evum  in  presente  cum  tempore  sub  eodem  genere  gcneralissimo,  sed  tractatus 
Methaphisicus  expedit  nos  de  hoc  cum  aliis  ei  propriis  quoniam  certificat  omnia 
hujusmodi. 

20.  f.  8i  b  I.  Ponam  quidem  in  Methaphisicis  opiniones  principales  de  hac 
specie  quantitatis  [sc.  quantitatis  discrete  non  permanentis]  et  ideo  non  oportet  hic  eas 
recitari  quia  false  sunt,  nec  certificari  potest  veritas  hic  sed  supponi  ex  Methaphisicis 
cujus  aliter  quorum  est  species  predicamentorum  sicut  rerum  omnium  declarare. 
Ramos  eciam  quos  extraxi  de  radicibus  antiquorum  hic  recitabo  donec  in  trnctatu 
Methaphisico  probavero  quid  tenendum.  Dico  igitur  quod  sonus.  .  .  .  Quapropter 
ubi  et  locus  non  sunt  quantitates  discrete  sed  sonus.  Cetera  que  habent  requiri  circa 
hanc  materiam  expediet  tractatus  Methaphisice  sicut  sciencia  domina  ceterarum. 

21.  f.  89  a  2.  Rethorica  enim  docens  composicionem  argumenti  rethorici  est 
pars  Logice,  ut  patuit  in  predictis,  et  rethorica  utens  hoc  argumento  est  pars 
Moralis  Philosophie,  ut  in  Methaphisica  et  in  Moralibus  demonstravi. 

22.  f.  89  b  I.  Quia  omnes  homines  naturaliter  sciunt  Grammaticam  et  Logicam 
illo  modo  sine  invencione  et  doctrina,  ut  probavi  in  Methaphisicis. 


EXTRACTS  FROM  THE  COMMUNIA  NATURALIUM. 
(MS.  Maz.  3576.) 

23.  f.  I  a.  Postquam  tradidi  Gramaticam  secundum  linguas  diversas  prout 
valent  imo  eciam  necessarie  sunt  studio  Latinorum,  et  Logicalia  cum  hiis  expedivi ; 
atque  in  secundo  volumine  tractavi  partes  Mathematice ;  nunc  in  tercio  occurrunt 
Naturalia,  et  in  quarto  Metaphisicalia  cum  Moralibus  subjungentur. 

24.  f  i.b  I.  DehiisveroNaturalibusmuItescienciesunt,  sicut  inMethaphisica 
mea  patet,  ibi  enim  demonstravi  quod  oportet  quod  quadam  sciencia  sit  de 
Communibus  Naturalibus,  nam  preter  specialia  sunt  quamplurima  communia  que 
sufficiunt  in  quantitate  ad  scienciam  magnam,  .... 

25.  f.  2  a  I.  Sed  alie  sciencie  naturales  enmt  magne,  quanim  multe  habent 
plures  sub  se  sciencias,  sicut  in  Methaphisica  planum  est.  Nam  nobilis  pars 
Methaphisice,  cum  sit  communis  omnibus  scienciis,  est  de  origine  et  distinccione 
et  numero  et  ordine  scienciarum  omnium,  ostendens  propria  cuilibet  et  demonstrans, 
Declaravi  igitur  in  illa  parte  Methaphisice  quod  preter  scienciam  communem 
naturalibus  snnt  septem  speciales :  viz.  Perspectiva :  Astronomia  judiciaria  et 
operativa :  Sciencia  ponderum,  de  gravibus  et  levibus :  Alkimia :  Agricultura  : 
Medicina :  Sciencia  Experimentalis. 

26.  f.  3  a  2.  Sic  ergo  grosso  modo  exposui  sciencias  octo  naturales  de  quarum 
natura  et  proprietatibus,  et  aliarum  scienciarum,  magnum  composni  tractatum  in 
Metaphisica,  cujus  proprium  est  distinguere  omnes  sciencias,  et  dare  racionem 
universalem  de  omnibus,  .... 

27.  f.  5  a  I.  De  effectu  igitur  primo  nunc  est  dicendum  qui  vocatur  Virtus 
agentis,  et  Similitudo,  et  Species,  et  Ymago,  et  multis  aliis  nominibus,  ut  in 
Methaphisicis  edocetur.  .  .  . 

28.  f.  5  b  I.  Set  omne  accidens  distat  in  infinitum  a  nobilitate  substancie,  et 
ideo  primo  multiplicata  fit  species  substancie,  et  secundario  species  accidentis,  nec 
potest  aliter  esse,  sicut  in  Methaphisicis  demonstravi.  .  .  . 


56 

29.  f.  5  b  2.  Hec  enim  posicio  (forma  celestis  potest  mnltiplicare  materiam 
continue  sine  deperdicione)  falsissima  est,  sicut  in  Methaphisica  mea  potest  cuilibet 
patere. 

30.  f.  7  a  2.  ...  Viam  per  cujus  medium  transeat  species,  et  sic  de  aliis 
intelligendum  est,  ut  ex  Methaphisica  plenius  innotescit. 

31.  f.  lo  b  I.  Set  completa  destruccio  harum  opinionum  et  aliarum  consimilium 
patet  in  tractatu  meo  de  speciebus  methaphisico,  cum  certificacione  istius  dubita- 
cionis  et  aliarum. 

32.  f.  II  b  2.  ...  Species  albi  et  nigri  faciunt  speciem  medii  coloris.  Hec  ex 
Perspectiva  et  ex  Methaphisica  manifesta  sunt,  .  .  . 

33.  f.  13  b  I.  Nam,  ut  in  Methaphisicis  plenius  scripsi,  quinque  sunt  modi 
equivocacionis.  .  .  . 


^ 


a 


1? 


Date  Due 

1 

Jl  ^ 

'■ 

f^                       PRINTEC 

IN  U.  S.  A. 

7.^0177 


BOSTON  COLLEGE 


3  9031   01524677  0 


^  62 


Boston  College  Library 

Chestnut  Hill  67,  Mass. 

Books   may   be  kept  for   two   weeks   unless    a 
shorter  period  is  specified. 

If  you  cannot  find  what  you  want,  inquire  at 
the  circulation  desk  for  assistance.